Wikimedia Commons

Latour leert ons van drones houden

“Our technologies, like our children, will go wrong. They will create new problems. We cannot create perfectly formed new technologies, only flawed ones. We must, thus continually care for and improve them, just as we do our children.”

De militaire drone is een goed voorbeeld van wat de Franse socioloog Latour een hybride noemt, een monster: een technologische ontwikkeling, door de mens ontworpen, maar in het modernisme strikt gescheiden van de humane wereld. Latour richt zich tegen deze scheiding tussen object en subject, een zuivering geconstrueerd door de modernen. Het humanisme zorgde voor een strikt onderscheid tussen de wetenschappelijke feiten en de maatschappij waardoor we de controle zijn verloren over technieken die uit onze eigen handen zijn ontstaan. Deze kortzichtige zelfingenomenheid waarmee we met de wetenschap zijn omgegaan haalt ons nu lachend in.

In dit essay pleit ik voor een Latouriaanse omgang met de opkomst van hybriden, netwerken en ontwikkelingen die zich niet laten onderverdelen in een object/subject dichotomie, ze zijn politiek, sociaal en technologisch tegelijk. De ontwikkeling van de drone is een dergelijke hybride die - naar mate hij verder ontwikkelt - zich steeds moeilijker laat classificeren in een van de ‘moderne’ categorieën, subject, object, technologie en de mens. Voorbeelden van andere hybriden zijn aids en het broeikaseffect. Door hun ondefinieerbare karakter laat de essentie zich niet zuiveren en de gevolgen slaan terug op de mensheid als geheel. De macht van de hybride zit hem precies hierin, dat zowel haar herkomst als effect alle grenzen overschrijdt die wij zo nauwkeurig hebben ontworpen.

De toename van de autonomie van oorlogsrobots drukt onze neuzen met geweld op de feiten van deze inhaalslag.

De toename van de autonomie van oorlogsrobots drukt onze neuzen met geweld op de feiten van deze inhaalslag. Waar de oorlogen van een eeuw geleden nog werden uitgevochten door mannen van vlees en bloed is dit concept van oorlogvoering in de loop der jaren drastisch veranderd. De komst van de drones maakt fysieke aanwezigheid op locatie overbodig. Nu nog worden de onbemande vliegtuigen van een afstand bestuurd en dit geeft ons een ogenschijnlijk noodzakelijk moment van kalme reflectie. Maar Amerika legde altijd al de nadruk op economische en efficiënte oorlogstrategieën en het ligt daarom in de lijn der verwachting dat de drones meer en meer zelfstandigheid zullen krijgen. Wat gebeurt er wanneer het menselijke karakter van oorlog voorgoed verdwijnt en we onze problemen voortaan door robots laten uitvechten?

In zijn tekst ‘on technical mediation’ legt Latour uit hoe wij niet alleen mensen maar ook dingen als actoren moeten begrijpen. Hij gebruikt hiervoor het voorbeeld van een pistool, het pistool beïnvloedt zijn eigenaar, de eigenaar het pistool. “You are different with a gun in hand, the gun is different with you holding it. A good citizen becomes a criminal, a silent gun becomes a lired gun, a sporting gun becomes a weapon. The twin mistake of the materialist and the sociologist is to start with essences, those of subjects or those of objects.”[1].  Deze wederzijdse invloed die objecten en subjecten op elkaar hebben noemt Latour mediatie. Drones kunnen ook op deze manier worden opgevat als actoren. De drone wordt weliswaar door de mens gebouwd en bestuurd maar haar actorschap ligt hierin dat haar bestaan de mens, of een land, blijvend verandert. De beschikking van Amerika over de dronetoestellen hervormt wereldwijd de machtsverhoudingen; zoals ook het geval was toen de atoombom werd ontwikkeld. Deze macht komt niet eens noodzakelijk uit een drone ‘van vlees en bloed’. Kennis is macht en dit wordt nergens pijnlijker expliciet gemaakt dan wanneer het gaat om militaire technologie.

De mens denkt met zijn drones om te kunnen gaan, maar het wezenlijke gevoel van ontlijving dat optreedt bij het op afstand besturen van de vliegtuigen werd tot voor kort grotendeels genegeerd. Ook dit is een voorbeeld van de onderschatting van de kracht van onze hybriden; langzaam maar zeker begint het erop te lijken dat onze hersenen niet bestand zijn tegen de ‘nintendo-oorlog’ en dat een posttraumatische stressstoornis ook bij dronepiloten voor kan komen.

Bij het inluiden van de moderniteit werden oogkleppen opgezet en door zich louter te focussen op eigen vakgebied (wetenschap of maatschappij, natuur of cultuur, hybride of gezuiverde) verloor men zicht over datgene dat hierbuiten tot ontwikkeling kwam. “Door mengsels van buiten het denken te sluiten gaven de modernen de praktijk van de mediatie de gelegenheid alle mogelijke monsters samen te stellen zonder dat deze enig effect op of zelfs contact met het bouwsel van de maatschappij hadden, ze vormden geen probleem omdat ze voor de openbaarheid niet bestonden en omdat hun monstrueuze consequenties nergens aan konden worden toegeschreven.” [2]

Doordat de pre-modernen geen scheiding aanbrachten tussen natuur en cultuur werden technologische ontwikkelingen gereguleerd door de maatschappij en paste deze wetenschappelijke ontwikkelingen toe op een zichtbare manier. De komst van de zuivering maakte van de wereld een broeikas voor hybriden.

De mens denkt met zijn drones om te kunnen gaan, maar het wezenlijke gevoel van ontlijving dat optreedt bij het op afstand besturen van de vliegtuigen werd tot voor kort grotendeels genegeerd.

Door alle actoren aan elkaar gelijk te stellen, de verschillen tussen human en non-human te ontkrachten, geeft Latour een stem aan ‘de dingen’. Hij ontwerpt een parlement der dingen dat meer nog metafysisch dan politiek moet worden opgevat als de erkenning van natuur en technologie als mede-creatoren van onze leefwereld. Enkel door onze technologieën, door de mens in de wereld geholpen, te erkennen als de onzen zal het mogelijk zijn controle terug te krijgen over een samenleving waarin kortsluiting is ontstaan tussen de natuur enerzijds en de menselijke massa’s anderzijds.

Latour bouwt een brug tussen de schepper en zijn schepping, de mens en zijn drone.

We moeten van onze monsters leren houden.


[1] Bruno Latour – On technical mediation – philosophy, sociology, genealogy, 1994, p. 33

[2] Bruno Latour - Wij zijn nooit modern geweest, pleidooi voor een symmetrische antropologie, 1993, hfst 2, Wat de constutitie verheldert en wat ze aan het zicht onttrekt

Gerelateerde artikelen
Reacties
2 Reacties
  • underground-man,

    "Latour leert ons", "our technologies", "we moeten"; waar haalt de schrijfster van dit artikel (c.q. Latour) de aanmatiging vandaan te spreken namens een groep waar ik schijnbaar ook toe behoor? Ik voel mij noch verantwoordelijk voor het bestaan van drones, noch geroepen mijn afkeer ervan te matigen.

  • Het probleem dat Latour aansnijdt is juist dat jij je er niet verantwoordelijk voor voelt. Ze zijn ergens in een lab/fabriek bedacht, ontwikkeld en en masse geproduceerd. Latours politiek der dingen is dan ook niet zozeer metafysisch, maar een noodzakelijk praktijk.

    De drone had een stem moeten krijgen in het publieke debat, niet omdat zijn rechten zijn aangetast, maar omdat wij er nooit over hebben kunnen beslissen of wij de drone in onze demos willen toelaten. Wij zijn zonder ons medeweten verantwoordelijk GEMAAKT voor alle gevolgen van het uitvinden van de drone. Wij kunnen de gevolgen gaan oplossen. De ingenieur in zijn lab zit toch onder 3 meter beton, hij hoeft er de gevolgen niet van ondervinden. Net zoals de uitvinders en producenten van de atoombom.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven