Flickr / Hans Splinter

Leenstelsel is prima middel, maar voor welk doel?

De minister is er uit, het draagvlak is gevonden en het compromis gesloten: de basisbeurs wordt ‘gesloopt.’ Althans, zo ziet de LsvB dat. De studentenvakbond die zich sinds de introductie van het begrip ‘leenstelsel’ met hand en tand tegen dit idee heeft verzet zal de loopgraven nu moeten verlaten. Is het nu treuren geblazen? Of meedenken en de realiteit onder ogen zien? Aan dit laatste is namelijk grote behoefte, want te vaak geven studenten blijk van een tunnelvisie die begint en eindigt bij ‘meer geld voor hoger onderwijs,’ met de blik op het verleden. Dat moet en kan nu eindelijk anders.

Studenten doen er veel beter aan om vooruit en breder te kijken. Tot nu toe was het leenstelsel namelijk per definitie slecht en oneerlijk. Het zou studenten ontmoedigen door hen leenangst te bezorgen en studenten uit de minder gegoede milieus onnodig tegenhouden. Al deze argumenten zullen in de toekomst waarschijnlijk worden gelogenstraft. Daar is Jet Bussemaker is daar in ieder geval van overtuigd.

Het is dus met recht een sociaal leenstelsel te noemen.

En ik ook. Ten eerste sprak er uit de LsvB-houding altijd al weinig vertrouwen jegens de eigen studenten. Natuurlijk, een leerling in 5 HAVO of een fris geslaagde gymnasiast waardeert zijn baantje als agent in een callcenter of coffeebarista, maar geen van hen zal er door het leenstelsel voor kiezen om dit dan maar te blijven doen en die opleiding te vergeten. Studenten ontmoedigd door een leenstelsel? Daarvoor is studeren simpelweg te nuttig, te waardevol en vooral veel te leuk.

Wordt studeren dan elitair? Vast niet. Bussemaker is in haar uiteindelijke voorstel ruim tegemoet gekomen aan critici die, deels terecht, vreesden dat studeren onbetaalbaar wordt als de basisbeurs verdwijnt. Bussemaker doet dat door onder andere de aanvullende beurs (een ouderwetse gift) te verhogen tot zo’n 350 euro per maand, een fors bedrag gereserveerd voor studenten uit gezinnen met een inkomen tot 30.000 euro. Dit, gecombineerd met de uiterst gunstige nieuwe leenvoorwaarden voor alle andere studenten, maximaal 4 procent per jaar van het prille inkomen aflossen en dat tegen een looptijd van liefst 35 jaar, maakt het leenstelsel zeer aanvaardbaar voor iedere rationele en nadenkende student. Het is dus met recht een sociaal leenstelsel te noemen.

Wat hebben de universiteiten de afgelopen 20 jaar en masse gedaan? Bouwen, fuseren en studenten lokken.

Studenten zullen inzien dat de invoering bovendien broodnodig is. De afgelopen decennia zijn de collegezalen uitgepuild, is de kwaliteit van het onderwijs verslechterd en lijken universiteiten de weg kwijt in een web van verkeerde incentives en doorgeslagen bouw- en fusieplannen. Wat hebben de universiteiten de afgelopen 20 jaar en masse gedaan? Bouwen, fuseren en studenten lokken. Welke universiteit investeerde niet, in tijden van algehele bezuiniging op het onderwijs, in grotere, nieuwere gebouwen om studenten comfort te bieden? Dit terwijl de studenten liever goed onderwijs hadden gezien. Betaald worden per studenten die gelokt moet worden met een mooi gebouw om daar vervolgens snel door de studie gejaagd te worden.

Bussemaker noemt de hervorming van het leenstelsel de ‘grootste stelselwijziging in het onderwijs van de afgelopen 30 jaar.’ Prima, maar dit zal dan ook gepaard moeten gaan met een stevige hervormde visie op wat modern hoger onderwijs in Nederland is. De vraag of Bussemaker een idee heeft waar het gevonden extra miljard aan moet worden besteed lijkt onbeantwoord. De opbrengst van het leenstelsel zal ‘direct worden teruggeven aan het onderwijs’, en dat is maar goed ook. Maar aan welk onderwijs? En aan wat voor onderwijs? Daar wil ik onder andere de LsvB nu over horen.

De discussie is geopend en in deze discussie moeten studenten een actieve, volwassen rol spelen. De stem van de student is cruciaal, maar wel een stem die spreekt in plaatst een van schreeuwt. Het pamflet Nonderwijs zoals dat onlangs in NRC Handelsblad verscheen en een opmaat was richting de Nacht van de Universiteit was en goede eerste stap. Studenten zagen de afgelopen tijd met lede ogen aan dat het aantal onderwijzers niet meesteeg met het aantal studenten. Ze zagen met lede ogen aan hoe universiteiten vooral rendementen wilden verbeteren, in plaats van de kwaliteit van het onderwijs. Hoewel de auteurs van pamflet Nonderwijs het leenstelsel verwerpen, is de analyse scherp en adequaat.

Moet het gevonden miljard per se in het hoger onderwijs worden gestoken?

Hopelijk is het pamflet een eerste stap in de goede richting, op weg naar een heldere onderwijsvisie, mede geformuleerd door studenten. Want als de minister en haar staatsecretaris inhoudelijk doorgaan op de recent ingeslagen weg zal het geld vermoedelijk het liefst worden besteed aan meer University Colleges, meer excellentietrajecten en meer beurzen voor de knapste koppen van de klas. Het zijn rookgordijnen die opgetrokken worden om een tekort aan visie te camoufleren. De kernvraag is niet hoe we de bovenste 10 procent nog beter kunnen maken, maar hoe we het onderwijs in de breedte kunnen verbeteren zodat de waarde van een universitair diploma stijgt. Daarvoor moet het extra miljard worden ingezet.

In die zin is de vraag gerechtvaardigd of het gevonden miljard dan ook per se in het hoger onderwijs moet worden gestoken. Zoals Ewald Engelen onlangs terecht stelde, levert investeren in het onderwijs steeds minder op naarmate die hoger wordt ingestoken. Oftewel, wellicht is het verstandiger meer te investeren in de allerjongste leerlingen, door te investeren in goede voor- en basisscholen. Bovendien lijkt de situatie in het MBO, waar studenten nu eindelijk ook een OV-kaart krijgen, een stuk nijpender dan in het HBO of WO. Het is dezelfde Bussemaker die daar terecht aandacht voor vraagt en die het MBO structureel wil verbeteren. Het is echter maar de vraag of de LsvB solidair is met het MBO, net zo solidair als ze zijn met de wintersportende en basisbeurs ontvangende studenten in het HBO of WO.

Met de invoering van een sociaal leenstelsel is een discussie beslecht, maar start tegelijkertijd een volgend en veel interessanter debat. Een miljard is veel geld en kan, wanneer goed gebruikt, een geweldige structurele impuls betekenen. Om dit te bereiken is kritische doch realistisch meedenken van studenten geboden en een moderne visie op onderwijs noodzakelijk. Kom maar op, LSVb.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie
  • Jammer dat die sneer naar niet bestaande wintersporters er in staat. Van de studiefinanciering kun je hooguit een lespakket in Snowworld Zoetermeer betalen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven