Flickr / Frog and Onion

Literaire festivaldrang II: politiek engagement

Dit is deel 2 van een tweeluik. Deel 1 lees je hier.

De literaire salon werd onderhouden door de gulle gastvrouw. Het literaire festival wordt op grotere schaal georganiseerd. Maar het valt niet mee voor het festival om rond te komen, zeker niet nu zoveel subsidies wegvallen. Daardoor verandert geleidelijk de inhoud van de festivals.

Mireille Berman waarneemt in haar blog op de website van het Letterenfonds dat er enkel nog óf gevestigde schrijvers worden gevraagd óf de schrijvers die weten hoe ze een podiumoptreden aantrekkelijk maken. Ook schrijvers die eerder bekend staan om hun maatschappelijke betekenis dan om hun literaire reputatie zijn gewilde publiektrekkers. ‘Literaire festivals worden daardoor steeds meer ideeënfestivals. Een literaire invalshoek mag, zolang maar duidelijk is hoe de literatuur kan bijdragen aan de oplossing van sociale en politieke vraagstukken.’ Onder maatschappelijke druk van de crisis kan het festival niet meer apolitiek blijven.

Het ene festival buigt hier meer voor dan het ander. Zo werden er op het Arnhemse festival De Geest Moet Waaien geen politieke kwesties besproken. De inhoud van het boek stond centraal. Maar het was ook niet zo druk en publieke discussie bleef uit. Bij de leesclub van Adriaan van Dis op het Das Magazin-festival kreeg de avond juist een sterk geëngageerde lading (wat natuurlijk ook aan de betrokken schrijver ligt): ‘Kijk naar mensen en verbaas je, probeer uit je eigen kooi te ontsnappen, voel je ongemakkelijk, neem eens de tram naar de Bijlmer’, aldus de auteur.

 Onder maatschappelijke druk van de crisis kan het festival niet meer apolitiek blijven.

Deze nazomer vindt in Amsterdam Noord het internationale literaire festival Read My World plaats. Op dit driedaagse festival is er aandacht voor literatuur, journalistiek, film en muziek uit Egypte, Nederland, Palestina en België. Schrijvers zullen bijvoorbeeld vertellen over de invloed van de Egyptische revolutie op literatuur (en andersom) of over het schrijven in een conflictgebied. Engagement ten top, zou je kunnen stellen. De persoonlijke identiteitsbevestiging speelt zeker een rol, maar de zorg voor thema’s buiten je eigen persoon staat centraal. Vooral serieuzere thema’s komen aan bod: ironie en humor worden meer en meer geschuwd in een wereld die langzaamaan steeds minder zwart-wit wordt.

We lijken in een boete-maatschappij te leven: voor alles zullen we verantwoording nemen en (indirect) boete doen. Het kennen van de wereld om je heen brengt een bepaalde verantwoordelijkheid met zich mee. Niet voor niets biedt Nederland zijn ‘excuses’ aan voor acties uit het verleden, en wordt onze rol in de slavernij en de Tweede Wereldoorlog nog eens goed herzien. Er heerst het algemene gevoel iets te moeten doen aan de boze buitenwereld. Aangezien wij het zelf zo goed hebben, worden er steeds meer (literaire) avonden georganiseerd waarin wordt meegeleefd met andere tijden en andere plaatsen waarin minder rechtvaardigheid heerst(e). Door stil te staan bij andere tijden en plaatsen wordt dat verantwoordelijkheidsgevoel mooi gestild tijdens zo’n literair geëngageerd festival. Het gevoel wordt gehoord én verwoord. Het geëngageerde festival beantwoordt aan de behoefte van het politiek bewuste individu.

 Het geëngageerde festival beantwoordt aan de behoefte van het politiek bewuste individu.

In de late negentiende eeuw en vroege twintigste eeuw nam de urgentie van de literaire salons als opinievormende instituties af omdat er verbeterde (communicatie)middelen kwamen, zoals onafhankelijke kranten en radiozenders. Deze stonden in directer contact met de publieke opinie dan de salons deden. Waar de salon verdreven werd door beter ontwikkelde middelen, zijn literaire festivals nu voor het ontwikkelen van een publiekelijk politiek debat juist het verbeterde en vervangende middel geworden van het huidige medialandschap. De populariteit van de festivals weerspiegelt een behoefte aan een plek waar de (jonge)mens op democratische en betrokken wijze zijn stem kan laten horen en zich (weer?) gerepresenteerd voelt. Het bevestigt de intellectuele, betrokken identiteit en geeft tegelijkertijd diepgang.

Toch moeten literaire festivals op hun hoede zijn voor oppervlakkigheid en engagement in overvloed als consequenties van geldgebrek. Grote namen en geëngageerde thema’s worden steeds meer geïntroduceerd om bezoekers te trekken die uiteindelijk het festival betalen. Hoe populairder het evenement, hoe meer publiekelijk debat wordt uitgedaagd. Maar ook autonome schrijvers zullen uitgenodigd moeten worden en autonome thema’s moeten behouden worden om het puur literaire aspect te behouden. Uiteindelijk zal literatuur namelijk literatuur blijven. Zij is immers niet per definitie een politiek instrument, en zal dit ook niet moeten worden. Eerder creëert zij nu (wederom) een plek, de literaire festivals, waar op democratische wijze hoor en wederhoor plaatsvindt.  De salons volbrachten hun taak tot het niet meer nodig was. Hoeveel literaire festivals te gaan totdat de mens zich weer gehoord voelt?

Dit is deel 2 van een tweeluik. Deel 1 lees je hier.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven