‘Demand for synthesis’ - Bill Rogers // Flickr

Macron: redder van Europa?

Afgelopen weekend is in Frankrijk geschiedenis geschreven. La République En Marche! (LREM), slechts anderhalf jaar geleden opgericht door de toen nog relatief onbekende Emmanuel Macron, heeft de parlementsverkiezingen overtuigend gewonnen. De partij verkreeg de absolute meerderheid in het Franse parlement. Een nieuwe stem versloeg de oude elite: de grote traditionele Franse partijen zijn veroordeeld tot een rol in de marge. Voorstanders van de Europese Unie, die enkele maanden geleden nog vreesden voor de genadeklap, halen opgelucht adem: Macron heeft namelijk grote plannen met de EU. Maar kan hij zijn belofte waarmaken?

Tot op heden overtreft de jonge Macron (39) alle verwachtingen. Zijn missie leek kansloos: kandidaten uit het centrum worden in Frankrijk doorgaans vermorzeld tussen links en rechts, en liberalen hebben er zelden een sterke positie. Maar nu is hij president en heeft zijn partij een absolute meerderheid in het parlement, met een aanhang uit alle groepen en leeftijden van de Franse samenleving komt.

Daar staat tegenover dat Macrons tegenstanders zwak waren en de opkomst historisch laag was: in de tweede ronde van de parlementsverkiezingen onthield maar liefst 57% van de stemgerechtigden zich van stemming. Bovendien is ook onder de stemmers de steun lang niet zo groot als het lijkt: de enorme zetelwinst van LREM staat door het districtenstelsel in geen verhouding tot het percentage Fransen dat de partij daadwerkelijk zijn stem gaf.

Macrons overwinning zet Europa in beweging

Maar voor wie de kernwaarden van de Europese instituties onderschrijft, bewijst Macrons winst nu al dat de crisis van het politieke establishment de kiezer niet noodzakelijk in handen van ‘het populisme’ hoeft te drijven. En dat hetzelfde populisme op een andere manier bestreden kan worden dan door mee te buigen naar hetgeen bestreden wordt. In dat opzicht heeft zijn overwinning een betekenis die de Franse grenzen overstijgt. Ze zet Europa in beweging en bevestigt haar interne verwevenheid.

Macrons eerste stappen op het wereldtoneel leken dan ook bedoeld om het Europese zelfvertrouwen te herstellen. Niet voor niets zocht hij onmiddellijk aansluiting bij Merkel en nam hij, nota bene in hun bijzijn, ferm stelling tegen Trump en Poetin. Traditioneel zien de Fransen het Europese project als laatste kans om een leidende rol in de wereld te spelen, als hefboom voor de Franse grandeur. Maar bijzonder aan Macrons vurige toewijding aan de EU is juist de afwezigheid van het Franse chauvinisme. Illustratief waren de klanken van het Europese volkslied – Ode an die Freude in plaats van de Marseillaise – als prelude op zijn overwinningstoespraak na de presidentsverkiezingen.

Macrons Europese hervormingsplannen zijn nog niet in detail uitgewerkt, maar zijn strategie lijkt neer te komen op de herwinning van het Duitse vertrouwen door de Franse economie te hervormen, om vervolgens een eigentijdse ‘new deal’ te kunnen sluiten tussen de kredietverlenende en ontvangende landen van de eurozone. Uiteindelijk wil hij dat de eurozone met een verdragswijziging een gemeenschappelijk(e) budget, parlement, belastingstelsel en Minister van Financiën krijgt. Dat gemeenschappelijke budget zou in crisistijd voor een stabilisering van de (vraag in de) economie moeten zorgen.

Bijzonder aan Macrons vurige toewijding aan de EU is de afwezigheid van het Franse chauvinisme

Tot de Duitse verkiezingen in september worden nog geen grote stappen verwacht. Maar Duitsland, dat beseft dat Macrons falen alsnog tot de overwinning van het populisme kan leiden, suggereerde na Macrons overwinning dat het de begrotingsdiscipline in de eurozone wilde laten vieren om Macrons binnenlandse hervormingen (o.a. vermindering van regeldruk voor bedrijven, het voorzichtig loslaten van de 35-urige werkweek en de verkleining van de overheid door ambtenarenbanen te schrappen) een kans te geven. Tegelijkertijd heeft Duitsland zich echter altijd tegen de gemeenschappelijke financiering van schuld in de eurozone gekeerd. En ook Nederland is van oudsher tegen elke verdieping van de eurozone waarin het de contouren ontwaart van een transfer-Unie. Het is immers maar de vraag of de solidariteit tussen Europese lidstaten groot genoeg is om te kunnen dragen dat noordelijke lidstaten garant staan voor de schulden van hun zuiderburen.

Dus is het nog maar de vraag in hoeverre Macron ruimte krijgt zijn plannen te realiseren. De hervorming van Frankrijk lijkt al een enorme opdracht, een succesvolle hervorming van Europa is zo mogelijk nog ambitieuzer en bovendien afhankelijk van het succes van Macrons binnenlandse hervormingsagenda. Terwijl serieuze clashes met de notoir onbuigzame Franse vakbonden (die onmiddellijk na de verkiezingsuitslag al acties aankondigden) en andere Europese lidstaten zullen volgen, ontbeert de helft van de parlementariërs van LREM politieke ervaring en verloor Macron, die de Franse politieke wilde ‘opschonen’, in zijn opstartfase al vier ministers door fraude-gerelateerde zaken. Macrons recente succes is weliswaar zo groot dat er amper een functionerende parlementaire tegenmacht overeind staat, maar de kloof in de Franse samenleving is onverminderd groot. En of Macron de vele ‘wegblijvers’ en ‘tegenstemmers’ voldoende te bieden heeft, valt nog te bezien.

Macron is te eigenzinnig om zich te laten vangen in een ideologisch kader

Misschien biedt Macrons strategie daarvoor een uitweg. Hij werkte als student twee jaar samen met de Franse filosoof Paul Ricoeur, die bekendstond om zijn ‘synthetische’ stijl: het zoeken naar eenheid tussen ogenschijnlijk onverenigbare standpunten en tegendelen. Deze methode lijkt Macron ook op de politiek te willen toepassen. Zo wil hij de arbeidsmarkt liberaliseren en tegelijk de meest kwetsbare posities daarin beschermen. Sociale protectie en liberalisering staan dus allebei hoog op zijn politieke agenda: zijn hervormingsplannen laat hij toetsen op gevolgen voor kwetsbare mensen.

In Nederland keek links met scepsis naar Macrons verleden als bankier, terwijl rechts hem als de Franse Jesse Klaver zag. Beide ten onrechte, maar die verschillende beelden zeggen veel: Macron is te eigenzinnig om zich te laten vangen in een ideologisch kader. Hij wil dwars door rechts en links heen regeren. Idealen zijn hem niet vreemd, maar hij weet dat je in de weerbarstige realiteit niet zonder pragmatisme kan. Zijn electorale succes lijkt het populisme voorlopig op afstand te houden. Maar zijn missie is enorm en succes is allesbehalve gegarandeerd. Terecht wees de Britse historicus Timothy Garton Ash erop dat het ongepast zou zijn nu al victorie te kraaien. Een enkele verkiezing lost de structurele problemen van de Europese Unie immers niet op. En dus borrelt Europa nog altijd ‘in the last chance saloon’.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven