Wikimedia Commons

Met dank aan Bo Xilai: een inkijkje in de Chinese politieke arena

Aan het einde van dit jaar kiezen de twee grootste wereldmachten hun president. Waar het nieuws over de aanstaande presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten ons al in een vroeg stadium bereikt, krijgen we tot op heden weinig mee van de wisseling van de wacht in China. Dat is op zich goed verklaarbaar: er zit weinig nieuwswaarde in een benoemingsproces dat zich achter gesloten deuren voltrekt. Zelden krijgen we een inkijkje in de innerlijke praktijken van de Communistische Partij, die zo graag eensgezindheid uitstraalt maar waar het van binnen krioelt van jewelste. Gelukkig was daar afgelopen week even een kiertje: de val van Bo Xilai.

de Communistische Partij, die zo graag eensgezindheid uitstraalt maar waar het van binnen krioelt van jewelste.

Wat is er aan de hand? Bo Xilai vervulde tot voor kort het hoogste bestuurlijke ambt in Chongqing, een in het bergachtige binnenland van China gelegen metropool en industriehub met 32 miljoen inwoners. Als partijsecretaris ging Bo voortvarend te werk. Het huidige China kent grote maatschappelijke problemen, waarvan corruptie (bijna altijd binnen de Communistische Partij) en de almaar groter wordende welvaartskloof de meest vooruitgeschoven exponenten zijn. Op landelijk niveau schort het nog aan een krachtige aanpak van deze kwesties, maar niet in Chongqing. Bo Xilai begon een succesvolle campagne tegen de maffia en corruptie, en zette hevig in op het stimuleren van staatsbedrijven en sociale woningbouw, het ondergeschoven kindje van Chinese projectontwikkelaars. Tevens zette hij zich in voor voorzieningen als onderwijs en zorg voor de miljoenen arbeidsmigranten  die de stad aantrekt. Dit maakt hem tot op heden razend populair bij de ‘gewone’ Chinees die het nog altijd, en zeker in het binnenland, niet breed heeft.

Geen vuiltje aan de lucht dus voor Bo die er alle reden toe had om aan te nemen dat hij eind dit jaar zou toetreden  tot het Centraal Comité van het Politbureau en daarmee één van de negen machtigste mannen van China zou worden. Tot het bericht van vorige week: Bo was tot aftreden gedwongen. De zaak kwam aan het rollen nadat zijn voormalige politiechef en rechterhand in de anti-corruptie campagne Wang Lijun naar het Amerikaanse consulaat in Chengdu was gevlucht om asiel aan te vragen. Dit deed hij naar eigen zeggen na ruzie te hebben gekregen met Bo over de raadselachtige dood van Neil Heywood, een Brit die goede banden onderhield met de familie Bo. Chinese én internationale media speculeren flink over de rol die Bo in de dood van Heywood heeft gespeeld. Een flinke smet op Bo’s reputatie: al je vuile was ineens op straat én bovendien overgeheveld naar de Amerikanen, of all people. Bo betuigde vorige week op het Nationale Volkspartij openlijk spijt wegens “nalatig gedrag” maar moest daags later het veld ruimen.

Dit leidde meteen tot grote consternatie op het Chinese net: wat zou de toedracht zijn? De affaire rondom Wang Lijun lijkt meer een kapstok, de laatste druppel. Hoewel het schandaal rondom de dood van Heywood nu dusdanige vormen aanneemt dat deze op zichzelf al tot het aftreden van Bo zou kunnen hebben geleid. Het is een publiek geheim dat Bo bij menig partijgenoot niet geliefd is. Zo zijn de geruchten hardnekkig dat Bo tijdens zijn anti-maffia campagne zeer gericht te werk ging door voornamelijk politieke opponenten te vervolgen en hen rap na arrestatie te laten executeren, waarbij hij corrupte praktijken zelf ook niet zou schuwen. Ten tweede is hij helemaal niet zoals een Chinees politicus hoort te zijn: onopvallend, onuitgesproken en van onbesproken gedrag. Bo is lang, charismatisch, flamboyant en deinst er niet voor terug om via de media reclame voor zichzelf te maken. Ten derde hebben zijn beleid van sociale voorzieningen en inzetten op staatsbedrijven diepe gaten in de Chongqingse begroting geslagen. Beijing predikt immers gedegen financieel beleid en ziet graag dat toekomstige leiders zich daar aan houden.

Aan de ‘rode campagnes’ van Bo werd echter het zwaarst  getild: het aanzetten tot verering en romantisering van de taferelen van de Culturele Revolutie, inclusief het massaal zingen van liederen uit die tijd op Chongqings pleinen, zijn de huidige leiders en toekomstig president Xi Jinping een brug te ver. Premier Wen Jiabao waarschuwde er vorige week nog voor: China moet nimmer terug willen naar de Culturele Revolutie en deze dus ook niet verheerlijken. Bizar en hypocriet is deze actie van Bo ook wel: tijdens de Culturele Revolutie heeft hij zich tien jaar lang schuil moeten houden en is zijn moeder doodgeslagen door Mao’s jonge activisten.

Wat betekent Bo’s demasqué voor politiek China? Het land mag dan een één-partijenstelsel aanhangen, binnen de Communistische Partij zelf vechten meerdere stromingen om voorrang. Eén ding is duidelijk: de Nieuw Links-beweging is zijn belangrijkste troef kwijt. Toch zie je de ‘reformisten’ die staan voor meer privaat ondernemerschap en marktwerking, niet te juichen van geluk. Zij beseffen dat Bo populair is – zijn overduidelijk slechte kanten ten spijt – en zijn Chongqing-model, althans in de ogen van de bevolking gezien, succesvol. Zelf hebben zij niet een dergelijk model waar zij op kunnen leunen.

Het censuurapparaat kan wat discussies smoren maar is niet bestand tegen de stortvloed aan internetverkeer die Bo’s val veroorzaakte.

Met het afzetten van Bo is de discussie over gewilde politieke hervorming nieuw leven ingeblazen. Hierbij voelt de Partij de hete adem van de bevolking in haar nek. Voorheen trokken de leiders zich hier niets van aan, maar dat tijdperk lijkt voorbij. De Chinese bevolking wordt mondiger en uit dat via steeds vaker voorkomende protesten (zoals laatst in Wukan) en het internet. Het censuurapparaat kan wat discussies smoren maar is niet bestand tegen de stortvloed aan internetverkeer die Bo’s val veroorzaakte. Of de Chinese leiders nu willen of niet, het wordt tijd om uitgesprokenere keuzes te maken. Het wegzetten van Bo vormt – bedoeld of niet – een aanzet hiertoe. Het lijkt 1-0 voor de reformisten, maar zij hebben geen heldere visie over hoe nu verder, zonder daarbij de steun te verliezen van de bevolking die hervorming associeert met een grotere welvaartskloof en het aanwakkeren van corruptie. Het uitrollen van een visie laten ze over aan toekomstig president Xi Jinping, die zelf echter ook nog politiek kleur moet bekennen.

China gaat een politiek turbulente tijd tegemoet. Het verhaal van Bo Xilai is niet de oorzaak hiervan, maar brengt de zaak wel verder aan het rollen. Je zou denken van niet: in Beijing blijft het angstvallig stil en gaat alles ogenschijnlijk door als normaal. Maar inmiddels weten we beter en heeft de buitenwacht even diep in de zielenroerselen van de Communistische Partij kunnen kijken. We zouden de goede man Bo er bijna voor bedanken.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven