Met ‘verwestersing’ slaat Raad van State plank mis

Eind november wees de Raad van State een baanbrekend arrest in een vreemdelingenzaak. Twee Afghaanse vrouwen, moeder en dochter, van wie de tijdelijke verblijfsvergunning was ingetrokken, bepleitten in hoger beroep te verwesterd te zijn voor terugkeer naar Afghanistan. Hun betoog: vervolging en onmenselijke behandeling van verwesterde vrouwen zijn een reëel risico bij terugkeer. De Raad van State vindt dit mogelijk een goede reden, mits hun verwesterde uiterlijke kenmerken niet duurzaam te verbergen zijn. Staatssecretaris Harbers moet dit onderzoeken. Tot die tijd kan van hun uitzetting geen sprake zijn.

Verwestersing als obstakel voor terugkeer lijkt op het eerste gezicht zowel een voor de hand liggende als een te simpele reden voor vergunning van verblijf. In beide gevallen wordt dit veroorzaakt door stereotypering en eenzijdig beeldvorming, niet in de laatste plaats door dochter Mohadese Moradi zelf. Zo zegt zij bijvoorbeeld dat zij ‘in Afghanistan moet binnen zitten in een boerka.’ Fitness en school zijn niet meer mogelijk. In de media is het beeld niet anders: Afghanistan, een oriëntalistische nachtmerrie van blauwe boerka’s en ezels.

Ons beeld ter plaatse is genuanceerder. Wij leven zelf in de hoofdstad Kaboel en werken voor een lokaal advocatenkantoor en een Britse ngo. Een groot deel van onze collega’s is vrouw. Zij dragen hoofddoeken die variëren in vorm: van een doorschijnende shawl die het knotje op hun hoofd nauwelijks bedekt tot een dik laken dat halverwege het voorhoofd begint. Zware make-up is de regel. Zij hebben degelijk onderwijs genoten en zijn volwaardig lid van onze teams. Ze gaan mee naar conferenties en zien cliënten. Privé zien wij meer geëmancipeerde voorbeelden: een succesvolle politica die haar kelder heeft verbouwd tot disco; een ongehuwde kunstenares die samenwoont met haar vriend; alleenstaande Afghaanse vrouwen, die juíst omdat ze in het Westen een opleiding hebben genoten – niet desondanks – terugkeren naar hun geboorteland om hier te werken. Bij de rechterlijke macht, in het onderwijs of de publieke sector. Dit zijn de snapshots die het Nederlands journaal helaas niet bereiken.

De ruimte voor (verwesterde) vrouwen is klein, maar zij bestaat

Deze vrouwen zijn de uitzondering op de regel, vormen een kleine groep die zich vrijelijk in de grote Afghaanse steden beweegt. De ruimte voor (verwesterde) vrouwen is klein, maar zij bestaat. En zij groeit. ‘Ik wil me inzetten voor mijn land,’ vertelt Nilofar (21). Ze werkt parttime op het advocatenkantoor en studeert aan de Amerikaanse Universiteit van Afghanistan. Haar familie overweegt naar Turkije te verhuizen maar dat ziet ze niet zitten. ‘Hier is mijn leven, hier kan ik een verschil maken.’

Wij verwachten dat in het onderzoek van Harbers zal worden gesteld dat de situatie voor vrouwen in Afghanistan heel langzaam verbetert. Wij verwachten óók dat Harbers concludeert dat de verwestersing van moeder en dochter niet aan uitzetting in de weg staat. Terecht. Maar wij vinden dat het er niet toe doet of een vrouw haar westerse kenmerken duurzaam kan verbergen. Van belang is dat Afghanistan een buitengewoon onveilig land is, in het bijzonder voor vrouwen. Kogels houden geen rekening met duurzaam verborgen kenmerken. Kogels doden blind.

Het ambtsbericht over de veiligheidssituatie in Afghanistan van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (juni 2018) stelt dat het aantal burgerslachtoffers in 2018 het hoogst is sinds de eerste telling in 2009. Dagelijks stierven gedurende de eerste zes maanden van het jaar gemiddeld negen burgers, waaronder twee kinderen, als gevolg van geweld. En Kaboel staat op nummer 1, met name vanwege de gevallen massa-doden. Dit is het reële risico, niet vervolging op basis van een westers uiterlijk. Het is dus onbegrijpelijk dat voor de Nederlandse overheid uitzet naar Afghanistan de regel is, niet de uitzondering. Ter vergelijking: in Nederland wordt 35% van de Afghaanse vluchtelingen asiel verleend, in Italië en Frankrijk is dit respectievelijk 92% en 84%. Dat geeft te denken.

Het is dus onbegrijpelijk dat voor de Nederlandse overheid uitzet naar Afghanistan de regel is

In de beslissing tot asielverlening moet de veiligheid van de vreemdeling leidend zijn. De overwegingen van de Raad van State tonen ook dat de veiligheid van de vrouwen vooropstaat en creëren een goedbedoelde aanvulling voor beoordeling van deze veiligheid. Maar waarom de focus op (verwesterde) uiterlijke kenmerken? Geef de staatssecretaris niet de gelegenheid tot een makkelijke uitweg (‘Er zijn zoveel verwesterde vrouwen in Afghanistan’). Laat de vrouwen niet makkelijk appelleren aan stereotypes (‘Ik moet een boerka aan en mag niet naar school’). En, geef het publiek geen reden tot makkelijke kritiek op asielvergunning (‘Lipgloss op, hoofdoek af, en hup asielvergunning’).

Wij hopen dat Mohadese en haar moeder in Nederland mogen blijven, maar om de juiste en meest belangrijke reden: omdat Afghanistan onveilig is.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven