Lisa Findley // http://bit.ly/2kPZGCp

Muurpolitiek

In de historische wijk Kazimierz in Krakau wordt politiek bedreven via muren. Beeldpamfletten op steen. Een parodie op de Star Wars typografie waar Fuck Wars van gemaakt is. Een metershoge, gouden kerkklok in de vorm van een megafoon. Maar ook een felrode davidster met een streep erdoor. Het zijn symbolen voor de zure nasmaak van jaren vol censuur en woekerend antisemitisme, maar vandaag bovenal een teken van de heropleving van de Joodse gemeenschap in deze stad.

Foto door auteur

De schilderingen zijn soms het werk van amateurs, maar er zijn ook professionals die in overleg met het stadsbestuur opereren. De muurkunst in Kazimierz heeft een historische oorsprong, die terugslaat op de censuur tijdens jaren van communistische repressie. Een illustratie van twee ogen op een wit A4’tje. Op een raam geplakt met de tekst ‘I see you’ erbij. Het vat de situatie goed samen. Mensen voelen zich in de gaten gehouden. Ze zijn bang dat iemand hun uitspraken oppikt en ermee naar de verkeerde mensen stapt. Mensen met invloed die je schade kunnen berokkenen. Precies zoals de heersende, conservatieve PiS-partij (Recht en Rechtvaardigheid) nu ook te werk gaat. Tegenhangers van het regime mogen betogen, maar naderhand worden arrestatiebevelen verspreid.

Voor 1990 kon je in dit land niet zomaar alles schrijven, publiceren of zelfs zingen waar je zin in had. Punkbands moesten hun songteksten in cryptische zinsconstructies verpakken om niet gearresteerd te worden. Dat je post al was geopend voor je hem kreeg was niets uitzonderlijks. En al is er in positieve zin ook veel veranderd, mensen blijven voorzichtig. Over politiek en religie discussiëren ze vol passie en boosheid, maar wel achter gesloten deuren. In de veilige sfeer van het eigen gezin of de naaste familie. Tijdens het communistisch bewind kon je vinden en denken wat je wilde, maar in stilte. Thuis, niet op café. Een uitzondering op de regel waren regisseurs van animatiefilms, die gunstige dienstcontracten en artistieke carte blanche kregen aangeboden. Het regime zag animatie als simpel, kinderlijk en ongevaarlijk vermaak. Het stond de kunstenaars toe op kosten van de staat aan politiek verzet te doen. Subtiele sabotage met kinderplaatjes. Het regime hing graag een beeld van prijswinnende kunstenaars en artistieke vrijheid op. Positieve propaganda.

De straatkunst in Kazimierz is een teken van de heroplevende Joodse gemeenschap

Verder was het einde van het antisemitisme na Wereldoorlog twee nog lang niet in zicht. Eind jaren zestig werden Joodse mensen nog weggejaagd onder druk van de communisten. Velen weken uit naar de Verenigde Staten. Enkelingen keerden pas jaren later terug. Na de eerste vrije verkiezingen onder Lech Wałęsa in 1990. Op de huizen die ze ooit bewoonden maakten ze geen aanspraak meer.

De generatie Joodse mensen die de oorlog overleefde peperde hun kinderen in zich gedeisd te houden. Ze konden zich beter onderdanig, gedienstig en voorzichtig opstellen naar anderen toe. Na alle ellende die ze gezien hadden wist je maar nooit hoe snel het allemaal weer flink mis kon gaan. Dit verklaart deels waarom slechts 600 Joodse mensen zich bij het Joods Gemeenschapscentrum (JCC) van Krakau hebben gemeld, sinds de officiële opening in 2008. De naar schatting 2500 anderen zijn vaak te bang ervoor uit te komen. Angst kent vele gezichten, maar de ongegronde variant lijkt een tendens te worden in Polen. Angst voor moslimextremisme terwijl hier voornamelijk witte Polen wonen. Angst voor aantasting van de Poolse identiteit, waardoor (extreem)rechtse en patriottistische jeugdorganisaties vaak als hoop voor de toekomst worden gezien. Eigen volk eerst als nieuwe trend.

Foto door auteur

Bovenal is de straatkunst in Kazimierz een teken van de heroplevende Joodse gemeenschap. Vrijwilligers en gemeenschapswerkers werken vol passie en overtuiging aan een solide toekomst voor Joodse mensen in deze historische wijk. De prille heropleving van een eeuwenoude cultuur is hun verdienste. Kunstenaars en lokale activisten organiseren sinds de oprichting samen met het Joods Gemeenschapscentrum sociaal-artistieke festivals en kunstprojecten. Voor velen geeft dit een geluid aan het onbegrip, de angst en stereotypering die nog steeds leeft tussen de Polen en Joden in Krakau. De kunstwerken op muren fleuren de boel niet enkel op. Ze zetten aan tot culturele versmelting en het leren kennen van elkaars leefwereld.

De twee werelden zijn met elkaar verbonden door een menora

Zo is bij het Bawół plein een zwart/witte schildering aangebracht op de zijflank van een gebouw. Het is het werk van de Israëlische groep Broken Fingaz, ter ere van het 24ste Joods Cultureel Festival. Ter herinnering aan de familie Bosak, die gedurende 400 jaar in Kazimierz woonde. Tot in 1941 het getto in de wijk Podgórze werd opgericht. Vijftienduizend Joden werden verstoten naar een gebied met voorheen slechts drieduizend inwoners. De bewoners van Podgórze kregen de Joodse herenhuizen in Kazimierz ter compensatie.

Een ander voorbeeld van een historische muurschildering vindt je op de zijkant van het Joodse museum Galicia. Het is het werk van Marcin Wierzchowski, een beeldend kunstenaar en graficus uit Krakau. In 2013 was hij winnaar van de wedstrijd ‘Muurschildering op een museum. Museum op een muurschildering’. Hij wilde met het schilderij enerzijds het Israël tonen dat eeuwenlang in Krakau leefde als diaspora en anderzijds het Israël dat terug naar haar startpunt keerde en zich ontwikkelde tot moderne staat. De twee werelden zijn met elkaar verbonden door een menora (zevenarmige kandelaar) die tegelijk ook een wijnrank voorstelt. Hij vermeed het om met menselijke figuren te werken, uit respect voor de joods-orthodoxe regels.

En daar gaat het om. Al die afbeeldingen op steen zijn respect voor een eeuwenoude geschiedenis van joodse cultuur. Jonge mensen tonen dat door op hun manier met kunst bij te dragen aan het uitzicht van deze voormalige joodse wijk. Het is een oprecht en eervol bijdragen aan het in stand houden van de historische waarde van Kazimierz. Tegelijk kan je de schilderingen zien als illustraties van het joodse leven in de wijk anno nu. Het scherpe bewijs dat Polen geen groot joods kerkhof is.

Gerelateerde artikelen
Reacties
2 Reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven