Flickr / Wretched, Saved by Grace

'Onthouding klinkt als een oudchristelijk voorbehoedsmiddel'

Wat hebben onthouding en liefde met elkaar te maken? Falen geheelonthouders in de kunst van het verlangen? De Vlaamse schrijver en psychiater Dirk de Wachter stelt dat we op dit vlak veel kunnen leren van de waarachtigheid en kwetsbaarheid van zijn patiënten. Op vijf april a.s. is de Wachter te gast bij deIdee, tijdens de editie over ‘onthouding’. Lees dit interview met de Wachter voor een voorproefje.

Dirk de Wachter heeft in Vlaanderen en Nederland een cultstatus verworven. Met Borderline Times. Het einde van de normaliteit (2012), waarin hij onze samenleving als geheel ‘borderline’ verklaart, bestormde hij de bestsellerlijsten. Wat maakt hem zo geliefd? Zijn cultuurkritiek, waarin psychiatrie wordt verweven met de filosofie van Levinas en de literatuur van Houellebecq raakt blijkbaar een gevoelige snaar. Zijn duistere gevoel voor stijl - wat hem de bijnaam ‘Nick Cave van Vlaanderen’ opleverde - helpt ook mee.

Elke maandag en vrijdagochtend zit Dirk de Wachter in zijn auto. Vaak staat hij dan stil in een file. We hebben hem aan de telefoon terwijl hij naar de auto voor zich staart en stapvoets rijdt. 

U citeert Vasili Grossmans ‘Leven en lot’ regelmatig. Wat is dat voor een boek?

Als ik een boek schrijf, dan draag ik dat op aan een boek dat ik bewonder. Als een eerbetoon aan iemand die echt kan schrijven.  Grossman beschrijft onze actualiteit ongelooflijk mooi. Terwijl het boek eigenlijk al best oud is.

Romans kunnen überhaupt beter beschrijven waar het leven echt om gaat. De DSM is minder relevant dan een roman als Oblomov. Dit boek raakt direct aan een essentie van de menselijke conditie. Niet dat wetenschap er niet toe doet. Het is ‘en-en’, want ik hecht zeker ook aan de wetenschap.

Heeft u een somber beeld van de wereld waarin alles tot product en genot wordt gereduceerd?

Nee, verre van. Dat wordt me vaker gevraagd en dat doet me verdriet. Als de conclusie die mensen trekken somberheid is, dan ben ik niet geslaagd in mijn schrijven. Ik zoek juist hoop. A crack of light. Ik moet zoeken naar bronnen van licht in de duisternis van mijn patiënten; daar draait mijn beroep om. Borderline is behandelbaar, we kunnen er iets aan doen.

Maar de consumptieve lege borderline diagnose is wel somber.

Ja.

De hoop waar u het over heeft, komt op verschillende manieren aan bod in uw boeken. Een van die manieren is stijl. Is in een zinloze wereld stijl het enige wat ons rest (Bukowski)? U stelt de vraag maar beantwoordt hem niet. Hoe belangrijk is stijl voor u?

‘I have seen dogs with more style than men,’ schrijft Bukowski. Daar zou ik aan toe willen voegen: ‘I’ve seen patients with more style than most men of the world.’ Stijl gaat over waardigheid. Ondanks kwetsuren, ondanks alle ellende je hoofd hoog houden. Soms vind ik bij heel zieke mensen meer waardigheid dan bij ‘succesvolle’ onnozelaars.

Hoe ziet die waardigheid eruit?

Daar moet je oog voor hebben. Kijk voorbij de financiën: dan zie je dat deze mensen waarachtig zijn. In onze gemediatiseerde wereld, waarin we onszelf zien door gefilterde selfies, is ons zelfbeeld illusoir en vals. Achter die selfie ontstaat ledigheid, een groot niets. De identiteit wordt een oppervlakkige schil. In de psychiatrische termen van borderline heet dat ‘hardnekkige gevoelens van leegheid’. Op het eerste zicht lijkt dat goed te werken, maar op termijn dreigt het ravijn. Daarop zou ik willen zeggen: durf te bestaan, met geheven hoofd te leven met de aandoening.

Oké, we herkennen dat beeld, u beschrijft het ook treffend in uw boek. Maar hoe ziet het tegenbeeld eruit: de waarachtigheid die u bij uw patiënten wel ziet?

In het contact komt de waarachtigheid naar voren. Mensen die iets te vertellen hebben, in hun kwetsbaarheid gevoelig zijn. Hun verdriet is belangrijk voor de wereld. Ze worden ten onrechte monddood gemaakt op basis van een diagnose. Die diagnose zou ik namens hen weleens op de maatschappij willen spiegelen, wellicht dat we dan beter luisteren naar wat onze kwetsbaren te vertellen hebben. Veel patiënten durven te praten over hun leed en gevoelens zonder die tot een ziekte te reduceren, zonder daar achter verscholen te gaan.

Een andere oplossing die wie tegenkwamen is onthouding. Is onthouding een legitiem middel om onszelf te beschermen tegen die maalstroom van prikkels?

‘Onthouding’ klinkt als een oud-christelijk voorbehoedsmiddel. Ik heb het liever over wachten (zeg ik als ‘meneer de Wachter’). Heidegger noemt het een van de meest essentiële taken: ‘Ein Schritt zurück nehmen’. Niet overal impulsief op in gaan, maar bedachtzaam zijn, rustig de tijd nemen, overleggen. Verlangend kunnen bestaan.

Faalt een geheelonthouder in het verlangend kunnen bestaan?

Dat complete onthouden is onderdeel van de borderline split: het zwart/wit denken. Eerst gaan voor veel orgasmes per dag, dan naar het andere uiterste: een streng gereformeerde onthouding. Het is alles of niets.  Ook bij seksualiteit is wachten veel erotischer dan onthouden. Bij mensen die teveel drinken zeg ik: ‘Drink minder en beter’. Koop een duurdere fles wijn en geniet. Drink een Grand cru in plaats van grote dozen slurpwijn.

Hebben liefde en onthouding met elkaar te maken?

Ja zeker! Het is hetzelfde. De liefde bestaat erin te kunnen leven met het niet invullen van de verwachting die nooit helemaal voldaan kan worden. Daardoor blijft het verlangen, niet onthouden maar uitstellen. Het blijft altijd zoeken naar wat je van de ander eigenlijk hoopt nooit in te kunnen vullen.

De filosofische talkshow voor de jonge denker keert terug! De 20ste editie is op donderdag 5 april traditioneel in de salon van de Stadsschouwburg Amsterdam. Dirk de Wachter komt als hoofdgast spreken over onthouding in een tijd van overmaat. Daarnaast maken we de winnaars van onze essaywedstrijd bekend. Natuurlijk zorgt Propia Cures weer voor intellectueel fast food in de vorm van een gesproken column. En deze keer is er live cabaret!

Koop alvast een ticket en meld je aan voor het Facebook- evenement.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie
  • laat het in een reactie weten als je nog wilt dat we een bepaalde vraag stellen aan De Wachter 5 april!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven