Het ‘pakketgeheim’. Afblijven graag

Tientallen mensen per jaar overlijden in Nederland aan de directe of indirecte gevolgen van harddrugs. Xtc wordt steeds sterker, cocaïne steeds zuiverder. Maar niet alleen aan de consumerende zijde zien we een probleem. Ook aan de producerende kant lijkt er sprake van wildgroei. Berichten over opgerolde drugsnetwerken en onderschepte ladingen komen vrijwel wekelijks in het nieuws. Op 26 november werden bijvoorbeeld nog dertien mensen opgepakt voor grootschalige productie, export en bezit van drugs, met name xtc en mdma. Een dag later werden honderden kilo’s soft- en harddrugs onderweg naar Engeland onderschept door de Douane. Op 5 december nam Nederland deel aan een grotere internationale actie, waarbij de maffia (‘‘Ndrangheta’) in totaal 2 miljoen euro, 140 kilo xtc-pillen en 3000 tot 4000 kilo cocaïne afhandig werd gemaakt. In onderzoek geleid door hoogleraar bestuurskunde Pieter Tops wordt de Nederlandse xtc en amfetamine (‘speed’) productie in 2017 ‘conservatief’ op 18,9 miljard euro geschat. Is het niet de hoogste tijd dit probleem serieuzer te gaan nemen?

Ongetwijfeld. Niet alleen zijn de achtergelaten busjes met drugsafval erg gevaarlijk en slecht voor het milieu, drugscriminaliteit terroriseert gemeenschappen en dreigt zich uit te spreiden naar de ‘bovenwereld’. Afgelopen februari luidde de Nederlandse Politiebond al de noodklok: Nederland, de grootste producent van synthetische drugs wereldwijd, dreigt te verworden tot een narcostaat. Het is dan ook tegen deze achtergrond dat het Openbaar Ministerie afgelopen 3 december een voorstel deed: kunnen we niet het briefgeheim met betrekking tot postpakketten opheffen?

De echte drugsnetwerken blijven dus onaangetast door het voorstel van het OM

Als je nu een pakketje verstuurt via PostNL mag de politie het in principe niet openen — niet zonder toestemming van de rechter-commissaris (RC). Maar er zitten veel ‘drugspakketten’ tussen. Algoritmen kunnen die al aardig efficiënt opsporen en drugshonden filteren ze er zo uit. Steeds naar de RC moeten gaan is dan lastig, duur en tijdrovend. Is het overslaan van de gang naar de RC geen efficiënte manier om het drugsprobleem aan te pakken, zonder de kerngedachte achter het briefgeheim (privé brieven kunnen versturen) te schenden?

Tweemaal fout. Allereerst gaat het niet wezenlijk bijdragen aan het oplossen van het drugsprobleem, en ten tweede is het ‘pakketgeheim’ niet minder belangrijk dat het traditionele briefgeheim. Laten we beginnen met het eerste punt. Wat voor mensen zijn het die drugs versturen via de post? Vooral kleinere dealers, zeggen kenners. En misschien mensen die privé drugs over de grens willen krijgen zonder het bij zich te hoeven dragen. Grotere ladingen zijn voor opsporingsdiensten namelijk veel te gemakkelijk te herkennen als je ze per post verstuurt, en bovendien relatief simpel terug te leiden naar de verkoper.

De echte drugsnetwerken blijven dus onaangetast door het voorstel van het OM. Nu loopt de vangst via de post wel aardig op: politie en justitie maakten in 2017 bekend in 100 steekproeven uit zo’n 100.000 pakketten maar liefst 2.250 kilo aan drugs te hebben onderschept. Dat is veel. Toch is het helaas verwaarloosbaar in vergelijking met wat er via de havens binnenkomt. In Antwerpen alleen al werden afgelopen jaar containers met 4.500, 4.000 en 7.000 kilo aan cocaïne onderschept. En dat zonder bestaande grondrechten verder op te schorten.

Wie zegt het OM straks niet ‘per ongeluk’ wat bonnetjes kwijtraakt of formulieren laat verdwijnen?

Dan het tweede argument: het briefgeheim zou niet zo belangrijk zijn als het om pakketjes gaat. In de woorden van CDA’er Chris van Dam: er is een ‘wezenlijk verschil’ tussen briefgeheim voor brieven en pakjesgeheim voor pakjes. Geschreven woorden zijn intiemer en persoonlijker dan verzonden spullen, zo zal de gedachte zijn. Maar is dat eigenlijk wel zo? Is een met parfum verzegelde brief aan een minnaar of minnares noodzakelijkerwijs meer privé dan een pakket gevuld met cockrings of voorbinddildo’s? Bevat een brief aan onze goede vriend meer gevoelige informatie dan de laptop die ons wordt nagestuurd omdat we die op vakantie zijn vergeten? Zeker, we willen misschien liever niet dat de overheid meekijkt in de post van onze advocaten, politici en collega’s, maar geldt dat niet a fortiori voor hele dossiers die in pakketten verstuurd worden? Ik denk dat Van Dam en zijn medestanders bij het OM wat duidelijker zullen moeten maken waar het verschil volgens hen precies in zou zitten.

Tijd om tot de kern te komen: waarom hebben we eigenlijk een onafhankelijke RC nodig om het doorzoeken van post te limiteren? De Nederlandse politie is toch best betrouwbaar? Die gaat toch niet expres pakjes openmaken waarvan ze geen goede reden hebben te denken dat er drugs in zit? Nou, nu niet nee. Dat komt omdat opspoorders weten dat de RC dat natuurlijk nooit zou goedkeuren. Wat gebeurt er echter als een opsporingsorganisatie zelf zonder externe controle mag bepalen wat ze wel en niet openmaken? Allereerst: zelfs zonder kwade wil is het waarschijnlijk dat door institutionele dynamiek de grenzen van het ‘pakketgeheim’ steeds verder zullen opschuiven. De samenleving en de politiek verlangen immers altijd meer drugsvangst, en wat is dan makkelijker dan stukje bij beetje steeds meer van het recht op briefgeheim afsnoepen? Maar bovendien: wie zegt dat je een complottheoreticus moet zijn om te denken dat ongecontroleerde bureaucratische organisaties zich niet altijd even keurig aan de wet houden? De AIVD is al meerdere keren betrapt op het illegaal aftappen van advocaten, journalisten, en politici—toezichtsorgaan CTIVD rapporteerde het in 2017 nog. Wie zegt het OM straks niet ‘per ongeluk’ wat bonnetjes kwijtraakt of formulieren laat verdwijnen?

Wat is makkelijker dan stukje bij beetje steeds meer van het recht op briefgeheim afsnoepen?

Uiteindelijk zijn vergaande stappen in de bestrijding van drugsproblematiek misschien nodig in dit tijdsgewricht. Laten we daarvoor echter niet een maatregel nemen die niet werkt, het OM ongecontroleerde macht geeft, en en passant een grondrecht afschaft. Afblijven dus, dat pakketgeheim — in ieder geval zolang er geen concreet en rigide plan is hoe de controle anders dan door de RC effectief kan worden overzien.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven