Petra Kuipers

Peace Provocateurs bewaren vrede

Deel een van een tweeluik over Jacky Manuputty en zijn Peace Provocateurs. Petra Kuipers was op Ambon en sprak met de dominee over de gespannen situatie tussen moslims en christenen.

Hoewel Indonesië geen islamitische staat is, is het wel het land met de grootste moslimpopulatie ter wereld. In de Indonesische grondwet is religieuze vrijheid vastgelegd, maar in de praktijk niet. Op Ambon, de hoofdstad van de Molukken, heeft het geloof geleid tot diverse conflicten en leven de christenen en islamieten tot op de dag van vandaag in aparte wijken. Jacky Manuputty, dominee op Ambon, heeft de conflicten aan den lijve meegemaakt en bedacht daarom de ‘Peace Provocateurs’.

Na dertien jaar in Jakarta gewoond te hebben, keerde hij in 1995 samen met zijn vrouw huiswaarts om te helpen bij de opbouw van de Molukken. Direct was Manuputty zich bewust van de gespannen situatie op de Molukken. Een onzichtbare grens verdeelt het eiland in verschillende christelijke en islamitische ‘eilandjes’. Bewoners weten van elkaar of zij islamitisch of christelijk zijn, ze zien het aan het uiterlijk of ze horen het aan het accent. Als buitenstaander is de verdeeldheid van de religies te zien aan de kerken, kruizen, moskeeën en is het te horen aan the call for prayer die uit de moskee schalt.

Een onzichtbare grens verdeelt het eiland in verschillende christelijke en islamitische ‘eilandjes’.

De christenen hadden vroeger een bevoorrechte positie in de functies die zij bekleedden, zoals leraar, politicus, ambtenaar, politieman en militair. Dit was voortgekomen uit het Nederlands kolonialisme. In het begin van de dictatuur onder Soeharto mochten christenen kerken bouwen en ondervonden zij geen belemmeringen bij het vinden van een baan bij de overheid. Eind jaren tachtig kwam hier verandering in: in 1991 trok Soeharto, onder grote media-aandacht, met zijn familie naar Mekka. De regering begon met het ondersteunen van de bouw van nieuwe moskeeën en de oprichting van islamitische instellingen. In 1992 stelde Soeharto een islamitische Molukker als gouverneur van de Molukse provincie aan. Religieuze leiders van beide godsdiensten deden er alles aan om ervoor te zorgen dat hun eigen godsdienst zo sterk mogelijk stond. Daarnaast ontstond er een demografische verschuiving, door zowel hervestingsprogramma’s van de overheid als spontane migratie, die grotendeels uit islamieten bestond.

Op 19 januari 1999 braken er gevechten uit in Batu Merah en Merdika. “Het was de laatste dag van de ramadan en ik wilde met mijn vrouw onze islamitische vrienden een gelukkig Suikerfeest wensen,” aldus de dominee. Een christelijke chauffeur en een Buginese man – afkomstig uit het zuidelijke deel van Indonesië, eiland Celebes – kregen ruzie over geld. Dit gebeurde exact op de grens tussen de islamitische wijk Batu Merah en de christelijke wijk Merdika, waar het al langer rommelde. Deze keer verspreidde het geweld zich razendsnel en mobiliseerde het honderden mensen. Mede door de media werden de gebeurtenissen uitvergroot en vervormd, waardoor de situatie erger leek dan in werkelijkheid het geval was. Manuputty ging kijken wat er aan de hand was. “Ik zag het huis van een christelijke familie in vlammen opgaan. In de islamitische wijk Waihaong was een kerk in brand gestoken. De brandweer was nergens te bekennen en ik zag niet meer dan tien politiemensen. Waarschijnlijk werd er in eerste instantie gedacht dat het om een vechtpartij ging zoals die vaker op Ambon voorkwam, maar dit keer was het de laatste dag van de ramadan. Ik nam mijn buren in huis die moslims zijn, om ze te beschermen. Ze waren erg bang en wilden liever naar het politiebureau dat aan mijn huis grensde. Ik zei dat niemand hen iets aan zou doen in het huis van een dominee. Helaas had ik ongelijk. De opstandelingen gooiden met stenen naar mijn huis. Het echtpaar klom over de muur naar het politiebureau om zichzelf in veiligheid te stellen,” vertelt hij teleurgesteld. Voordat hij terugkeerde naar de Molukken had hij vertrouwen in de oude dorpsallianties die Molukse moslims en christenen bijeen hield. Helaas hield deze gedachte geen stand.

Veel Ambonezen zijn ervan overtuigd dat het conflict van buitenaf komt, dat het komt door degenen die bang waren hun machtspositie te verliezen na de val van Soeharto.

Tijdens het conflict, in het heetst van de strijd, koos Manuputty als christelijk leider een kant. “Ik zag ons, de christenen, als het slachtoffer. Ik heb nooit meegevochten, maar ik heb de jongeren van onze eenheden wel voorzien van informatie over strategieën voor stadsguerrilla. Die gegevens waren alleen beschikbaar in het Engels. Die jongeren spraken geen Engels, maar ik wel. Ik zocht het internet af op zoek naar informatie over de beste tactieken om te vechten en te verdedigen,” aldus de dominee. Hij maakte een christelijke propagandafilm tijdens de oorlog. “Ik bekeek de situatie eerder altijd vanuit christelijk oogpunt, maar ik merkte dat mijn standpunt veranderde. Ik kwam erachter dat het Indonesische leger onze gemeenschappelijke vijand was. Toen ik tot dat inzicht kwam, besloot ik dit publiekelijk te maken,” zegt hij. Na een interview op CNN, waar hij het leger beschuldigde van hun belang bij het conflict, werd hij thuis ondervraagd door de geheime dienst. Ook werd zijn telefoon afgeluisterd en werd hij gevolgd. Het is nooit uitgelopen op een aanslag, omdat hij altijd op zijn hoede bleef. Veel Ambonezen zijn ervan overtuigd dat het conflict van buitenaf komt. Dat het komt door degenen die bang waren hun machtspositie te verliezen na de val van Soeharto, om aan te tonen dat Indonesië nog niet toe was aan een democratie en een strakke leiding nodig heeft, met het leger als aanvoerder. Manuputty praat niet graag over het conflict, net als vele bewoners van Ambon met hem. Ze betreuren het allemaal, zowel moslims als christenen, en willen het verleden het liefst achter zich laten.

De burgeroorlog tussen de christenen en islamieten duurde van 1999 tot 2002. Ook daarna ontstonden er opnieuw kleinschalige conflicten tussen beide religies. Vorig jaar september was het weer raak. Voorheen speelden de media een grote rol in het conflict door de verspreiding van ‘geruchten’. Dit moest voorkomen worden in 2011 en daarom werd er door de Peace Provocateurs succesvol gebruik gemaakt van sociale media. Hoe dit verliep lees je in deel twee van dit artikel.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie
  • Petra, echt goed! Ik vind het echt heel aangrijpend geschreven. Je kunt niet stoppen met lezen en ik ben ook heel erg benieuwd naar deel 2!
    Groetjes, Wendy

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven