Flickr / risastla

Permanente verkiezingen

Als je voor de zesde keer in tien jaar naar de stembus gaat dan is de kiezer ongelooflijk vaak aan het woord. De democratie moet wel in haar hoogtijdagen zijn wanneer de mening van het volk veelvuldig geraadpleegd wordt; niets blijkt minder waar. De gemiddelde stemmer krijgt steeds minder het gevoel dat zijn stem uitmaakt en er moet dit jaar ontzettend hard aan getrokken worden de verkiezingen echt trending te maken.

De staat van permanente verkiezingen waarin de politiek al luttele jaren verkeert zaagt aan de poten van de democratie en maakt goed bestuur onmogelijk. De wijze waarop wordt ‘geluisterd naar het volk’ is drastisch beperkt in haar middelen en regeren is verworden tot het berekenend invoeren van kortetermijnbeleid. Waarom is een staat van permanente verkiezingen nadelig voor het democratisch proces?

Een essentieel onderdeel van democratisch bestuur is dat openbaar bestuurders en politici zich moeten verantwoorden tegenover de kiezer. Regering en parlement maken beleid en geven, gesteund door het werk van vele instituten, openheid van zaken over de uitwerking van dit beleid. Worden de verwachte resultaten niet gehaald dan kan de burger hieruit conclusies trekken en bij de volgende ronde een andere partij een kans geven. Voorwaarde hiervoor is dat deze informatie op het relevante tijdstip beschikbaar is en dat beleid de kans krijgt om volwaardig ingevoerd te worden en aan toetsing onderhevig te worden gemaakt.

Problematisch wordt het wanneer beleidstermijnen elkaar in een dergelijk hoog tempo opvolgen dat er van de, toch al zeer ingewikkelde, evaluatie niets terecht komt. Wanneer wetten en regelingen om de haverklap worden gewijzigd door nieuwe bestuurders kan de effectiviteit simpelweg niet worden vastgesteld. Het verdrietige drama in drie bedrijven rond de langstudeerboete en de voorgestelde en ingetrokken beleidswijzigingen op het gebied van het speciaal onderwijs zijn prangende voorbeelden van de ingrijpende doch onduidelijke handelswijze van de politiek.

Het is spijtig te moeten concluderen dat de afgelopen jaren het opstappen van ministers en kabinetten eerder te bestempelen is als regelmatig dan als incidenteel.

Het is spijtig te moeten concluderen dat de afgelopen jaren het opstappen van ministers en kabinetten eerder te bestempelen is als regelmatig dan als incidenteel. Dit is misschien niet zonder precedent - de naoorlogse geschiedenis kent maar weinig gevallen van hoogwaardigheidsbekleders die hun hele termijn uitzitten - maar het uitschrijven van nieuwe verkiezingen na elk potje ruzie is niet zo vanzelfsprekend als het lijkt.

De democratie is een staatsvorm die de burger de mogelijkheid biedt om vertegenwoordigers aan te nemen met de belofte dat hun aanstelling binnen een aantal jaar automatisch verloopt. De bevolking kan het parlement niet naar huis sturen, laat staan nieuwe verkiezingen uitschrijven. Dit laatste is in het balanceren van zeggenschap tussen de machten bij het kabinet en de koning belegd. Zij kunnen besluiten om bij een (zeer) ernstig conflict tussen kamer en kabinet, of in het kabinet zelf, een besluit tot ontbinding van de kamer te nemen en naar de kiezer te stappen om deze om een oordeel te vragen.

Het kabinet Balkenende I en Rutte I waren, straf gezegd, vanaf de eerste dag al gedoemd de eindstreep niet te halen. De eerste vanwege totale chaos en wanorde bij de LPF, de laatste vanwege de puur populistische natuur van de PVV die niet gebaat is bij harmonie. Balkenende IV had strikt gezien niet hoeven te vallen over een relatief klein onderwerp als een missie naar Uruzgan. De algemene deler in deze verhalen is dat er in elk van de gevallen een partij was die zijn kans schoon zag om, in de peilingenwaan van de dag, bij de volgende verkiezingen te klimmen in zetelaantal. Hiermee ontnamen ze de kiezer keer op keer de mogelijkheid om de uitwerking van hun beleid weloverwogen te kunnen beoordelen.

Waar het in partijprogramma’s, het verkiezingsdebat en regeringstermijn dan ook aan ontbreekt is een langetermijnvisie.

Wanneer de waan van alledag het politieke bedrijf overneemt, omdat er altijd een (mogelijke) verkiezing op de loer ligt, zal een weldenkend volksvertegenwoordiger zich per definitie richten op het laaghangende fruit. Het is immers voordeliger om vandaag nog aan te kondigen geen bonnen meer te schrijven maar ze gewoon op je iPad in te voeren, dan om de structurele problemen bij de politie aan te pakken. De 130 km/u zet van de VVD is dan ook een indrukwekkende truc: onderzoekje van 57 pagina’s (incl. voorblad), kort besluit van de minister, bordjes langs de kant van de weg overschilderen en voilà: de kiezer heeft twee weken voor de verkiezing nog even een cadeautje. Voor je het weet kun je weer afzwaaien en dan is het toch mooi dat je nog iets op je cv kunt zetten.

Waar het in partijprogramma’s, het verkiezingsdebat en regeringstermijn dan ook aan ontbreekt is een langetermijnvisie. De huizenmarkt vraagt niet enkel om het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek, het klimaatprobleem is niet opgelost met een paar windmolens en de arbeidsmarkt is niet duurzaam gemaakt met twee jaartjes later AOW. Er moet een uitgebreide missie in beeld worden gebracht en een strategisch plan gemaakt worden om Nederland klaar te maken voor de toekomst, linksom of rechtsom. Met blinde bezuinigingen en kortzichtige beleidswijziginen die alleen binnen het bestek van twee jaar iets opleveren zijn we er nog lang niet. Moeten wij dan al onze hoop vestigen in de topambtenaren van het ministerie?

Iedereen wist dat het kabinet Rutte I geen lang leven beschoren was en dat een van de partijen vroeg of laat zou afzwaaien. Tevens liet een coalitie van maar liefst vijf partijen zien dat het besturen van het land ook kan zonder kabinet. Toch was er voor de kabinetspartijen, wederom, blijkbaar genoeg reden om aan te nemen dat er politiek gewin bij zou zijn om de kiezer weer naar de stembus te sturen. Niet omdat de kiezer daarbij gebaat is, maar omdat dit mogelijk voordeel oplevert voor de zetelaantallen.

Gerelateerde artikelen
Reacties
10 Reacties
  • Arjan Miedema,

    Ik ben voor 130 km per uur waar dat kan en vind ook dat het helemaal van deze tijd is om boetes op een iPad in te voeren...

    Maar daar buiten ben ik het met Sicco eens dat de permanente verkiezingen niet ´O.K´ zijn. Echter, wat is hier nou de echte oorzaak van?

    Ik zou bijoorbeeld liever aanvoeren dat de calculerende en effectbejagende politicus een resultaat is van een roerig landschap, in plaats van oorzaak zoals hier gesteld.

    Ter zijde: mooi dat deFusie weer op gang is.

  • Mark de Boer,

    Ik weet niet wie of wat de oorzaak is van de huidige situatie. Het ontbreken van een langetermijnvisie, calculerende politici, een versplinterd politiek landschap...
    Ik weet wel dat ze elkaar allemaal versterken.

    Hoe los je dit probleem op? Dat is een veel belangrijkere vraag. Naar mijn idee niet alleen met een langetermijnvisie, ik heb met eigen ogen gezien hoe grote onderzoeken barstensvol interessante analyses over gevoerd beleid en bijbehorende constructieve suggesties gewoon onder in de la verdwijnen. Als het de bewindspersonenen niet zint dan wordt het 'vergeten' of anderzinds zo verdraaid dat er niets meer van het originele rapport overblijft.

    Echte constructieve oplossingen voor problemen zijn naar mijn idee helemaal niet mogelijk met de inrichting van onze democratie.
    Voorstel: Laat ministeries met behulp van andere wetenschappelijke instanties zelf enkele langetermijnoplossingen ontwikkelen. Vervolgens kan de politiek de keuze maken welke uitgevoerd gaat worden. Mochten de resultaten niet overeenkomen met de vooraf gestelde doelen dan is er ruimte om het plan te wijzigen of een heel ander plan in werking te stellen, en anders niet.

  • Sicco de Knecht,

    Net als Mark ben ik in dubio over oorzaak en gevolg in deze situatie. Als we moeten luisteren naar de onvolprezen helden van Andere Tijden dan lijkt het er op dat het verlies van de verzuiling de grote aanjager van de politieke instabiliteit is:

    http://www.uitzendinggemist.nl/afleveringen/1285902

    De 'oplossing' voor deze staat van permanente verkiezingen hoeft echter helemaal niet in de oorzaak te liggen. Of het nu het roerige landschap is dat de politicus een calculerende stemmenjager maakt of andersom doet er niet toe. Het veranderen van de kosten/baten verhouding zou al een hoop schelen.

    Als we toch in de richting van het voorstel van Mark gaan denken dan denk ik dat ik er net wat anders tegenaan kijk. Liever heb ik eigenlijk dat het volk via de politiek laten weten welke problemen er werkelijk opgelost moeten worden, en dat het ministerie met al haar technocraten vervolgens een slimme oplossing bedenkt. Vanaf dat moment heeft 'de politiek' het belegd en kan de uitvoerende met een beetje Kaizen de zaak rondbreien.

  • Mark de Boer,

    Ik vind ook zeker dat er gekeken en gekozen moet worden welke problemen er opgelost zouden moeten worden. Op die manier kan men efficiënter met overheidsgeld omgaan.

    Maar zodra de politiek dan via het volk 'gevraagd' heeft om een specifiek probleem aan te pakken dan vind ik dat er meerdere langetermijnoplossingen bedacht moeten worden. Gewoonweg omdat er altijd meerdere oplossingen zijn (kijk maar naar de discussie rond de woningmarkt). Je kunt ook nooit van te voren weten hoe een specifieke oplossing zal uitpakken - die CPB doorrekeningen barsten uit hun voegen van de aannamens.

    Vervolgens mag de politiek een besluit nemen welke oplossing ze willen uitvoeren. Met de verplichting dat het plan dan ook van begin tot eind wordt uitgevoerd. Uiteindelijk komt het er dan op neer dat het volk voor een specifieke langetermijnoplossing gekozen heeft.

    Naar mijn idee is het het allerbelangrijkste dat er iéts gebeurd, of ik het er nou mee eens ben of niet. Alles is beter dan niets doen. En onder niets doen schaar ik ook half werk, pleistertjes plakken of na twee jaar de boel omgooien om dat toevallig een andere partij aan de macht is, precies zoals jij, Sicco, in je stuk beschrijft.

  • Sicco: mag ik je aanraden het wrr-rapport 'de lerende overheid' en de bijgehorende verkenning 'leren van de praktijk' eens te downloaden en door te lezen? Zeer de moeite waard.

  • Sicco de Knecht,

    Hoi Foppe,

    Oogt inderdaad als een interessant rapport, ga het zeker eens doornemen. Goede hoeveelheid case studies aan de ene kant en filosofen in de literatuurlijst aan de andere kant. Schreeuwt er om gelezen te worden.

    Het rapport is in 2006 gepubliceerd, kun jij ons toevallig vertellen wat er daarna mee is gebeurd - wat de invloed van dit rapport is geweest? Begrijp ik nu goed dat je de mening en ervaring van Mark niet deelt, dat (vaak juist dit soort) rapporten (veel te snel) in ambtelijke lades verdwijnen?

    Voor geinteresseerden: http://www.wrr.nl/fileadmin/nl/publicaties/PDF-verkenningen/Leren_van_de_praktijk.pdf

  • Arjan Miedema,

    Dan is het Liquid democracy systeem van de Duitse piratenpartij misschien iets voor jou? Wij geven allemaal de hele dag door aan wat ons op dit moment bezig houd en vervolgens voeren de politici uit.

    Mij lijkt dit een ramp, aangezien je dan helemaal bent overgeleverd aan de modieuze grillen van de (steeds wisselende) meerderheid.Vrij naar Steve Jobs: het volk weet niet wat het wil, ik vertel het volk wat het wil. Zo zou democratie ook moeten werken, de politicus schetst een beeld en de kiezer gaat mee of kiest voor een ander beeld.

  • Toen ik vorig jaar met lexisnexis de tijdschriften/krantendatabase doorzocht vond ik welgeteld 3-4 hits, waarin alleen op de meest oppervlakkige manier naar het rapport wordt verwezen (naar ik meen vnl in de Groene); terwijl ik het rapport juist meerdere zeer vernieuwende inzichten vind bevatten (vooral omdat het dingen overtuigend aan elkaar praat waar dit in andere rapporten -- om maar te zwijgen van de politicologieliteratuur -- nog wel eens fout gaat).
    Ik zou niet direct durven beweren dat rapporten per definitie te snel de prollenbak in verdwijnen, maar ik wil vermoeden dat dit rapport iig door de partijen zelf wordt genegeerd omdat het vrij kritisch is over de veranderingen van rol die diezelfde partijen binnen het democratisch en beleidsvormingsproces spelen gedurende de afgelopen 20-30 jaar.
    Verder kan ik me niet echt vinden in de suggestie beleidsplannen in vervolg te laten schrijven door de ambtenarij/ministeries; enerzijds omdat dezen nogal eens de neiging hebben aspecten die zij oninteressant vinden te negeren, en anderzijds omdat zij vaak nogal conservatieve ideeën hebben mbt haalbaarheid. Ik zou eerder voorstaan waar in het rapport (en in een boek als Acting in an Uncertain World van Callon et al.) voor wordt gepleit: streven naar maximaaal draagvlak voor beleid door betrokkenen bij een probleem inhoudelijke inspraak te geven in de oplossing daarvan, en verticale legitimatie minder snel als een excuus gebruiken om een partij-welgevallige oplossing door te drukken. Dit voorstel verschilt van de huidige lobbypraktijken omdat mijn idee dan wel is om alle partijen te laten meepraten, en niet zoals nu gebeurt zogenaamd niet naar lobbies luisteren maar ondertussen stiekem (of minder stiekem) je beleid afstemmen op de wensen van slechts 2-3 partijen. Volgens de WRR was dit ook de praktijk voordat men in de jaren '80-90 met het doorvoeren van thatcherite 'new public management'-hervormingen; en hoewel ik er een beetje mijn twijfels bij heb dat dit werkelijk zo goed werkte als het deed, lijkt een dergelijke aanpak me op lange termijn veel beter (op ervaren problematieken aansluitend) beleid opleveren dan beleid dit tegenwoordig doet.

  • excuus voor gebrek aan dubbele enters; het zijn 3 paragrafen.

  • Sicco de Knecht,

    Aha, de liquid democracy, zeker weten een betere meting dan de polls en peilingen van Synovate en Maurice als je het mij vraagt. De piratenpartij 'experimenteert' inderdaad met dit idee en het lijkt mij niet per se een ramp. Als je goed kijkt naar wat de preciese bedoeling is van dit systeem denk ik dat je conclusie misschien wat voorbarig is:

    https://www.youtube.com/watch?v=lvdwWKuq30Q

    Het is een sympathieke poging om de democratie naar de 21e eeuw te trekken. Zeker op lokaal niveau denk ik dat stemmen over een winkelcentrum of een onnodige luchthaven in Twente best wel met DigID kan. Op nationaal niveau heb ik sterk het vermoeden dat een missie naar Kunduz of politieke steun voor de oorlog in Irak echt niet door waren gegaan als mensen een directe stem uit hadden kunnen brengen.

    Het is een typische boodschap vanuit, voornamelijk de gevestigde, partijen dat de burger leiding nodig heeft. Maar juist de complexiteit van politieke thema's, de langzame turnover van ideeen binenn de politiek en indirecte meting van de mening van burgers pleiten voor een directere vorm van democratie.

    Ik denk dat er genoeg mensen zijn die beter begrijpen hoe een thema in elkaar zit dan de woordvoerder van 'hun partij' in de kamer. Laten we de 150 man die 17 miljoen vertegenwoordigen dan ook af en toe (in)direct helpen. Als je het een keer gewoon niet weet, dan kun je het altijd aan een van de partijen overlaten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven