Flickr / jungle jim 3

Politieke fascinatie dankzij western shootouts

‘A gun is a tool, [..] no better or no worse than any other tool: an axe, a shovel or anything. A gun is as good or as bad as the man using it. Remember that’. Dit zijn de woorden van de lonesome stranger Shane in de gelijknamige film uit 1953. Het klinkt als een exemplarische verdediging van het recht op wapenbezit dat in het politieke debat van de Verenigde Staten regelmatig terugkeert. Desondanks ziet Shane hoeveel angst de wapens van de handlangers van de rijke veeboeren inboezemen bij de simpele boeren en besluit hij zelf zijn revolver niet meer te gebruiken. Pas op het moment dat het gevaar van de bad guys te groot wordt, besluit Shane nog één keer zijn six shooter te gebruiken om vervolgens te kunnen garanderen dat er in het hele gebied geen wapens meer aanwezig zullen zijn.

[quote]Zelfbehoud en zelfverdediging lopen als een rode draad door het genre heen en de ambiguïteit van het wapenbezit hoort daar vanzelfsprekend bij.[/quote]

De western portretteert de strijd die hoort bij het leven van de Amerikaanse frontiermen in het onherbergzame westen van de huidige Verenigde Staten. Zelfbehoud en zelfverdediging lopen als een rode draad door het genre heen en de ambiguïteit van het wapenbezit hoort daar vanzelfsprekend bij. Hoewel het wapenbezit zelf vaak tot grote angst leidt, moeten de inwoners van de precaire dorpen zich toch wapenen tegen buitenstaanders die voor groot gevaar zorgen.

De western biedt ondanks alle clichés waar ze mee geassocieerd worden, vaak een interessante blik op bepaalde dilemma’s die in een eenvoudige samenleving op de voorgrond kunnen treden. In het geval van Shane wordt er een duidelijk dilemma opgeworpen tussen de angst die wapens te creëren en het gebruik van wapens ter verdediging, maar mijn absolute favoriet in het westerngenre is de film High Noon uit 1952.

High Noon begint met een scène waarin Will Kane (Gary Cooper) in het huwelijk treedt met de quaker Amy (Grace Kelly). Kane is de sheriff van de plaats Hadleyville, maar legt tegelijkertijd met zijn huwelijk zijn functie als sheriff van de stad neer. Dezelfde ochtend bereikt Kane het bericht dat Frank Miller met de trein van 12 uur ’s middags arriveert in Hadleyville om wraak te nemen op Kane, die hem jaren geleden had laten opsluiten op verdenking van moord. De spanning begint.

Hadleyville is een typische frontier city in New Mexico. Het is een dorpje dat niet lang geleden is opgericht door een aantal Amerikaanse kolonisten en het is duidelijk dat het nog niet erg lang een stabiele gemeenschap is. Hadleyville is eigenlijk constant geconfronteerd met de vraag waarom de personen ooit samen die gemeenschap hebben gevormd. Vanwege hun eenvoud kunnen de problemen van dorpen als Hadleyville veel verklaren over spanningen binnen meer ontwikkelde samenlevingen. De filosofen van de vroegmoderne tijd gebruikten niet voor niets een eenvoudige state of nature om te illustreren op welke principes een politieke samenleving gefundeerd is.

Terwijl de tijd voorbij tikt in Hadleyville, probeert Kane mannen te vinden die samen met hem bereid zijn om tegen Miller in gevecht te gaan. Dit gevecht zal uiteraard in de vorm van een klassieke western gun shootout verlopen. In zijn eentje kan Kane de posse die Miller meebrengt niet overmeesteren. Kane zal dus zelf een posse moeten formeren die in staat is van Miller en zijn kornuiten te winnen. Deze zoektocht naar bereidwillige dorpsbewoners blijkt echter zeer moeilijk te zijn.

In zijn zoektocht wordt Kane geconfronteerd met een groot conflict tussen verschillende waarden waar al zijn dorpsbewoners uit moeten kiezen. Aan de ene kant lopen de dorpsbewoners het risico om door Frank Miller neergeschoten te worden als zij Kane ondersteunen in zijn strijd. Aan de andere kant lopen ze het risico dat Frank Miller een grote dreiging voor hun gemeenschap is, als Kane niet in staat is om Miller uit te schakelen.

Het hoogtepunt van de film is wat mij betreft de scène in de dorpskerk. Kane onderbreekt de dienst die daar gaande is om te vragen wie hem wil helpen in de strijd tegen Miller. De kerkbezoekers besluiten op basis van democratische deliberatie tot een besluit te komen. Vermoedelijk is dit de mooiste vertoning van democratische deliberatie in de westerse filmgeschiedenis.

In de discussie die volgt komt het waardenconflict goed naar voren. Bovendien treedt er een interessante tegenstelling in de legitimiteit van hun politieke gemeenschap naar voren. Het belang van zelfbeschikking wordt op twee manieren naar voren gebracht. Als Miller wordt beschouwd als persoonlijke vijand van Kane, is het Kanes verantwoordelijkheid om Miller uit te schakelen. Als Miller echter wordt beschouwd als mogelijke bedreiging voor de dorpsbewoners, moeten de dorpsbewoners ook zelf de verantwoordelijkheid nemen voor hun veiligheid en Kane helpen in zijn gevecht.

Er worden echter nog meer aspecten benadrukt. De functie van het politionele apparaat van een staat komt aan de orde. De bevolking heeft Kane aangesteld om de inwoners van het dorp te verdedigen en te beschermen, dus moet hij de verantwoordelijkheid nemen en niet de bewoners. De zaak wordt echter ingewikkeld, omdat Kane die dag zijn ambt als sheriff had neergelegd. Hij had dus niet meer de officiële  taak om de gemeenschap te verdedigen.

[quote]In deze context zijn de dorpsbewoners allemaal free-riders op het risico dat Miller besluit te nemen.[/quote]

Na lang delibereren besluit de gemeenschap toch niet zelf hun veiligheid te verdedigen, maar Kane alleen tegen Miller te laten vechten. Enerzijds is dit een opvallende uitkomst, anderzijds erg begrijpelijk vanuit een eerste persoonsperspectief. Niemand durft het aan het risico te lopen om door Miller dood geschoten te worden, hoewel deze collectieve keuze tot een groot gevaar voor de gemeenschap kan leiden.

In deze context zijn de dorpsbewoners allemaal free-riders op het risico dat Miller besluit te nemen. In veel situaties wordt onze moderne samenleving ook met dit soort dilemma’s geconfronteerd. We verlangen van anderen (overheid, instituties) dat zij proberen ieder gevaar of risico voor de gemeenschap uit te sluiten, maar geven daarbij ook de verantwoordelijkheid die hoort bij onze eigen vrijheid uit handen. We willen graag dat Griekenland de staatskas op orde brengt uit angst voor onze eigen stabiliteit, mits we daarvoor zelf niets hoeven af te staan. Dit voorbeeld gaat nog enkel over de bereidwilligheid geld af te staan, maar politieke participatie betekent uiteraard meer dan dat. Ook als het aankomt op de bereidheid om duurzaam te leven worden dit soort offers niet graag gemaakt. Wanneer deze offers op individueel niveau een groot risico met zich meebrengen, maar bovenal, wanneer het aankomt op de veiligheid van het individu, wordt er maar al te vaak vanzelfsprekend vanuit gegaan dat iemand anders deze voor het individu moet garanderen, terwijl de eigenverantwoordelijkheid daarmee tegelijkertijd grotendeels wordt afgestaan.

High Noon herinnert de kijker aan de redenen waarom mensen überhaupt een politieke gemeenschap aangaan. Net als andere films in het genre laat deze film zien welke dilemma’s in wezen altijd besloten liggen in de keuzes die in een dergelijke gemeenschap gemaakt moeten worden. Natuurlijk is de Western niet zo toereikend als rational choice theorieën, maar het illustreert de dilemma’s op een mooie manier. De samenwerkingen tussen John Ford en John Wayne (bijvoorbeeld The Searchers (1956) en Stagecoach (1939)) zijn minstens zo goed, maar naast de spectaculaire gun shootouts – en de slotscène van High Noon is wat mij betreft de beste shootout van alle westerns – biedt de Western ook nog eens politiek op het meest fundamentele niveau.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven