Still uit de clip van Lorde, 'Royals'

Popmuziek in crisistijd: liever pillen dan protest

RoyalsLorde2013
I Don't Pop Molly, I Rock Tom FordJay-Z2013
Alors on danseStromae2010
A New ErrorModerat2009

De Minister van Financiën heeft gezegd dat de economische crisis voorbij is, en wanneer de Minister van Financiën dat zegt, dan is dat zo. Een mooi moment om terug te blikken op de git- en gitzwarte crisisjaren waar we later onze kinderen met veel gevoel voor drama over zullen vertellen. Welke muziek proberen mijn leeftijdsgenoten en ik over een jaar of 25 bij onze kinderen door de strot te duwen om te illustreren hoe wij de wereld toen zagen?

Deze crisis was er niet een van protestzangers als Bob Dylan of Boudewijn de Groot. Onze popidolen vertellen ons zelden wat er allemaal mis is met het systeem, en ze dragen ons al helemaal niet op ons daartegen te verzetten. Toch reflecteren ook de popsterren van nu op de (relatieve) schaarste die de afgelopen jaren kenmerkte.

Onze popidolen vertellen ons zelden wat er allemaal mis is met het systeem.

Rapper Jay-Z benadrukt in zijn teksten voornamelijk dat zijn leven geen schaarste kent; leuk en aardig die crisis, maar hij heeft er geen last van. Net als veel van zijn collega’s pronkt hij maar al te graag met zijn rijkdom en bezittingen. In het nummer I Don’t Pop Molly I Rock Tom Ford schept Jay-Z op over het feit dat hij het zich kan veroorloven in de peperdure kleren van designer Tom Ford rond te lopen. Daarnaast creëert hij een bijzondere tegenstelling: Jay-Z stelt dat hij zó rijk is, dat hij geen drugs nodig heeft (‘Molly’ is straattaal voor XTC). Jay-Z hoeft dus niet meer high te worden van XTC, omdat hij al high wordt van de hoogte van zijn bankrekening. In dat geval ligt een overdosis op de loer: het vermogen van de rapper wordt geschat op een slordige 520 miljoen dollar, en dan hebben we het vermogen van zijn vrouw Beyoncé (plusminus 380 miljoen dollar) nog niet eens meegeteld.

I Don’t Pop Molly I Rock Tom Ford is vooral een afrekening met rappers die koketteren met drugsgebruik, daar zegt Jay-Z boven te staan, en dat illustreert hij met zijn peperdure kledingsmaak. De 17-jarige, Nieuw-Zeelandse zangeres Lorde bekritiseert op haar beurt weer de houding van Jay-Z. In haar monsterhit Royals, goed voor twee Grammy Awards, zet ze zich af tegen de pocherige hiphop- en popcultuur:

But every song's like gold teeth, grey goose, trippin' in the bathroom Blood stains, ball gowns, trashin' the hotel room, We don't care, we're driving Cadillacs in our dreams.

Maar waar de oude protestzangers verandering eisten, doet Lorde dat niet. Ze accepteert de situatie zoals hij is:

And we'll never be royals, It don't run in our blood. That kind of lux just ain't for us, We crave a different kind of buzz.

Lorde was nog geen 16 jaar oud toen ze Royals schreef. Wat moest ze met idolen als Jay-Z en Beyoncé? Zij en haar vrienden komen niet uit rijke families (We didn’t come from money), en puissant rijk als Jay-Z en Beyoncé zullen ze ook nooit worden. Ze accepteert de schaarste, het geluk van de patserige popsterren is niet haar geluk.

Lorde is meer geïnteresseerd in een different kind of buzz, je zou kunnen denken dat de titel van haar dromerige album de veroorzaker is van die buzz: Pure Heroine. Lorde weet ongetwijfeld dat die titel een associatie met de harddrug oproept, maar uiteindelijk verwijst ze met de titel naar de andere betekenis van Heroine; een vrouwelijke held. Lorde, zelfverklaard feministe, bekritiseert dan ook niet Jay-Z’s afkeer van drugs – dat zou ook knap zijn, I don’t pop Molly I Rock Tom Ford verscheen een jaar later dan Pure Heroine - maar eerder het beeld dat hij en zijn collega’s creëren van vrouwen: 99 problems but a bitch ain’t one.

Het enige dat we kunnen doen is er het beste van maken, en daar helpen alcohol, drugs en een lekker dansbaar nummer bij.

Lorde reageert op de schaarste door uit te leggen dat die schaarste niet in de weg hoeft te staan van je eigen geluk. Rijkdom bestaat uit meer dan alleen je bankrekening, en zij en haar vrienden kunnen altijd nog vermogend zijn wanneer ze hun fantasie gebruiken; ‘we’re driving cadillacs in our dreams.’

De Waalse rapper Stromae legt net als Lorde uit dat de schaarste een gegeven is; ook hij gaat dat niet oplossen. Maar waar Lorde daar een positieve conclusie aan verbindt (we’re fine with things), verwoordt Stromae vooral frustratie. Hij beschrijft in Alors on Danse treffend het onderliggende probleem van de economische crisis:

Qui dit études dit travail Qui dit taf te dit les thunes Qui dit argent dit dépenses Qui dit crédit dit créances

‘Wie zegt studie bedoelt werk, wie zegt werk bedoelt geld, wie zegt geld bedoelt spenderen, wie zegt krediet bedoelt schulden.’ De crisis in een notendop. Maar ook bij Stromae geen gebalde vuist of oproep om de barricades op te gaan. Na de treurige constatering dat het kapitalisme voor de onderklasse niet werkt, besluit hij met een oplossing:

Alors on danse

Dus we dansen. Na deze gevleugelde woorden volgt de beste beat die we in 2010 te horen kregen, maar de vrolijke toon – het nummer was niet voor niets dé zomerhit van 2010 – camoufleert de gitzwarte ondertoon: het is allemaal klote, en daar gaan wij geen verandering in brengen. Het enige dat we kunnen doen is er het beste van maken, en daar helpen alcohol, drugs en een lekker dansbaar nummer bij. In de bijbehorende video zie je Stromae zichzelf de vernieling in drinken terwijl zijn vrienden in een halflege kroeg staan te dansen; een treurig gezicht.

Onze ouders luisterden naar de Rolling Stones en dachten dat ze de wereld konden veranderen.

Kenmerkend voor de muziek van Stromae en Lorde is dat ze wel degelijk een boodschap verkondigen, maar dat deze slechts beknopt wordt verwoord. Het belangrijkste is toch vooral dat de muziek lekker klinkt. Want wanneer je accepteert dat je het systeem niet gaat verslaan, kun je maar beter heel veel platen verkopen.

Het is niet dat we niet zien dat er dingen fout gaan, maar we weten ook dat we machteloos zijn. Onze ouders luisterden naar de Rolling Stones en dachten dat ze de wereld konden veranderen. Uiteindelijk werden ze gewoon onderdeel van het systeem waar ze in de jaren ’70 nog zo op foeterden; de Rolling Stones speelden dit weekend op Pinkpop en ontvingen daarvoor een slordige 4 miljoen euro. De eerste generatie punkers verzette zich al in de jaren ’70 tegen die steeds decadenter wordende rock, maar ook de punk groeide uit tot een monsterbranche.

Wij vertellen later niet aan onze kinderen dat wij wél idealen hadden. Als deze crisis ons iets heeft geleerd, is het dat een generatie die zegt idealen te hebben graait waar het graaien kan zodra het de kans krijgt. En zodra er weer iets te graaien valt, zullen wij dat ook doen. In de tussentijd vermaken we ons prima. En dat is precies de boodschap die onze popidolen uitdragen; Jay-Z werd straatarm geboren, maar laat met trots zien dat hij zich aan die status heeft ontworsteld door zorgvuldig een enorm zakenimperium op te bouwen, en zijn fans waarderen hem daar om. Lorde en Stromae benoemen de schaarste, maar wijzen geen schuldigen aan en adviseren ons vooral ons desalniettemin te vermaken. Bijvoorbeeld door te dansen op hun uitstekend geproduceerde muziek.

Een generatie die zegt idealen te hebben graait waar het graaien kan zodra het de kans krijgt.

Wat dat betreft is de muziek die onze houding tegenover de crisis misschien wel het best samenvat, de muziek die bijna uitsluitend dat vermaak beoogt; dance. Toen de dance in de jaren ’90 opkwam waren de ‘protestbands’ als Rage Against The Machine en Nirvana nog erg populair, maar ondertussen ontwikkelde zich binnen verschillende subculturen een stroming die volstrekt niets te zeggen had over politiek, op hier en daar een halfslachtige poging tot een hippierevival na.

Inmiddels is dance volledig doorgedrongen tot de mainstream, en is de muziek nog steeds ontdaan van welk idealisme dan ook. Als er al tekst is, dan benadrukt de tekst toch vooral dat het leven prachtig is – beautiful life. En op de honderden dancefestivals die jaarlijks in Nederland worden georganiseerd wordt die gedachte vaak kracht bijgezet door allerlei verdovende middelen die het leven er tijdelijk nóg wat mooier uit laten zien.

Dus wanneer mijn zoon ooit aan me vraagt of het waar is wat opa vertelt, dat wij geen idealen hadden, en alleen maar domme, oppervlakkige muziek luisterden, zal ik antwoorden: ‘Nee Jay, wij wisten gewoon dat we de wereld toch niet konden veranderen, en al helemaal niet met muziek. We hadden van opa’s leven geleerd dat je wel heel idealistisch kunt doen in je jeugd, maar dat je daarna toch hebberig wordt. Die fout hebben wij niet gemaakt, wij gingen naar een feest, knalden er een XTC-pil in, en vermaakten ons. We wachtten gewoon tot het weer goed zou gaan, en wisten dat het nu jij opgroeit opnieuw helemaal mis zou zijn; hier, proef dit poeder eens en luister naar Moderat - A New Error. Mooi he!’

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven