Wikimedia Commons

Prijzenvechten in de lucht, tegen welke prijs?

Wie wel eens heeft gevlogen met Ryanair weet: even doorbijten. Bij Ryanair geen gereserveerde plekken, wel hele lange rijen. Op een vlucht van 3 uur wordt achtereenvolgens een rijdende bar, een parfumverkoop, een loterij waarin je miljonair kunt worden en weer een rijdende bar aangeboden. Alles uiteraard tegen betaling, service not included. Je bent als klant bij Ryanair consument in optima forma - je wordt bestookt.

Zo bezien is Ryanair wellicht de beste vertegenwoordiger van marktwerking, de consumptiemaatschappij en commercie. Dé exponent van het kapitalisme en dus zou volgens de Zweedse journalist Per Svensson hij die linkse waarden heeft, niet met Ryanair moeten vliegen. Een op het eerste gezicht logische gedachte. Voor Per Svensson en anderen is Ryanair een bedrijf om als toonbeeld van kapitalisme tegen te ageren. Zo goedkoop vliegen, dat kan niet veilig en dat kan niet moreel in orde zijn. Ryanair zou kritische piloten ontslaan, ziek personeel dwingen toch te vliegen, stelselmatig te weinig brandstof meenemen en als klap op de vuurpijl, nooit zaken willen doen met vakbonden. Schandalen, waartegen Ryanair zich toch minstens zou moeten verdedigen. Maar terwijl de winsten (11%) de pan uit rijzen draait Ryanair, in tijden van algehele kritiek op losgezongen marktwerking, de budgetknop juist nog een tandje verder op. Zo stelde de baas van Ryanair, Michael O’Leary, in 2012 bijvoorbeeld voor om staanplaatsen te introduceren  -  tot woede van zijn criticasters -  en binnenkort gaat Ryanair ook geld vragen voor de handbagage. Het doel: nog meer geld uit de klanten wringen.

Zo goedkoop vliegen, dat kan niet veilig en dat kan niet moreel in orde zijn.

Ondertussen zwelt de kritiek verder aan. Marktwerking in deze extreme vorm leidt duidelijk tot afbraak van de rechten van medewerkers en schaadt ook de belangen van klanten. Ryanair is een ultiem voorbeeld van het ongebreidelde kapitalisme: het lapt regels aan de laars, schaadt personeel en klanten, neemt te grote risico’s – risico’s die de samenleving vervolgens draagt. Per Svensson stelt dat het oude Europese economische model van welvaartsverdeling, inclusief goede arbeidsvoorwaarden en overleg (vakbonden), op zijn retour is - het model Ryanair is aan de winnende hand. Een terugkeer naar een kapitalisme dat een paar winnaars oplevert maar vele slachtoffers maakt. Volgens Svensson heeft geen bedrijf hier meer aan bijgedragen dan Ryanair. Hij verbaast zich er dan ook over dat 80 miljoen – ook linkse – mensen per jaar niet hun geweten laten spreken, maar een ticket boeken bij Ryanair. Terechte kritiek misschien, maar Svensson ziet iets over het hoofd.

Want hoe schokkend slecht de arbeidsomstandigheden of hoe stuitend duur de koffie aan boord ook mag zijn, ondertussen vliegt wel iedereen voor 60 euro naar Stockholm, voor gemiddeld 100 euro naar Marrakesh, of naar een van de 163 andere bestemmingen. Naast het schaden van maatschappelijke waarden doet Ryanair nog iets anders: het emancipeert. Het maakt vliegen, samen met enkele andere budgetmaatschappijen van wie het beleid vast vergelijkbaar slecht is, beschikbaar voor het grootste deel van de bevolking. Ryanair emancipeert en integreert een Europese bevolking – een zijde van de medaille die in het Ryanair bashen vaak onderbelicht blijft.

Hoewel de kritiek op Ryanair en de waarschuwing van Svensson deels terecht zijn,  is het ook kritiek die vaak vanuit een geprivilegieerde positie gemakkelijk wordt geuit. Met twee keer dubbel modaal is het makkelijker vanaf Schiphol KLM te vliegen naar Rome, inclusief lunch aan boord en gecompenseerde C02. Anderen zijn mogelijk vaak aangewezen op budgetreizen, hoe kwalijk het businessmodel ook moge zijn. Een oproep aan hen, de klanten van Ryanair, om het bedrijf te boycotten is dan ook misplaatst.

Naast het hardcore kapitalisme van Ryanair, is zijn emancipatoire functie een apart gezicht. Het brengt de criticasters van de doorgeslagen marktwerking, hoe terecht en nodig de kritiek juist in deze tijden ook moge zijn, dan ook in een lastige positie. Want is het niet juist erg democratisch en wellicht zelfs socialistisch, wanneer het Forum Romanum voor bijna iedereen binnen handbereik komt te liggen – arm én rijk? Dat klinkt misschien wat pathetisch, maar is wel degelijk een effect van het beleid van Ryanair en andere scherpprijzers. De lage prijzen hebben een prijs, maar ook een emancipatoir effect.

Zo gezien zou Ryanair door politiek toezicht en controle, in Europees verband, zijn doorgeslagen budgetideeën moeten bijstellen en onder druk zijn beleid moeten wijzigen, zoals ook banken en woningcorporaties scherper aan banden werden gelegd.

De linkse politiek van Svensson - sociaaldemocratie - is van oorsprong een correctie op liberalisme en uiteindelijk ook op kapitalisme. Het haalt de scherpe randjes er van af. Ze verdeelt de verkregen welvaart op een eerlijker manier, emancipeert middels onderwijs en komt op voor arbeiders en diens rechten. Zo gezien zou Ryanair door politiek toezicht en controle, in Europees verband, zijn doorgeslagen budgetideeën moeten bijstellen en onder druk zijn beleid moeten wijzigen, zoals ook banken en woningcorporaties scherper aan banden werden gelegd.

Echter, het is te gemakkelijk om de positieve effecten van de opkomst van het kapitalistische Ryanair te vergeten of om, zoals in het welvarende Noorwegen werd voorgesteld, het bedrijf te boycotten. Ook het aanspreken van linkse mensen op hun geweten zoals Svensson onlangs deed is gemakkelijk, vanuit een geprivilegieerde positie. Net als kapitalisme als fenomeen, dat onderwijs en werk voor velen dichterbij bracht, is ook Ryanair in de kern een emancipator. Maar wel een smerige, die de misstanden in zijn bedrijf zou moeten aanpakken onder druk van politiek.

Dit stuk verscheen eerder op Stuuf

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven