Deviantart / ~cookzkie

PvdA op de tribune en in het veld

Binnen de PvdA, zie bijvoorbeeld Arjan Miedema vorige week op deFusie, wordt het vertrek van Jan Pronk gezien als onnodige prinzipienreiterei: Principes zijn leuk voor op de tribune, in het veld zitten die alleen maar in de weg. Klopt dit? Nee. Het probleem is namelijk dat wát in de politiek een doelpunt is zonder ideologische principes onduidelijk wordt. Met alle sportieve consequenties.

Als je niet meer voetbalt dan is het vanzelfsprekend dat je je lidmaatschap opzegt. Miedema merkt terecht op dat opzeggingen bij politieke partijen meer gewicht hebben, zo ook in het geval van Jan Pronk. Zijn bezwaar is dat Pronk dit middel lang na het einde van zijn eigen carrière gebruikt: 'Nu hij gestopt is met sporten kan hij gemakkelijk zijn principes laten prevaleren. Te laat'. Zijn principes inderdaad pas belangrijk als je op de tribune zit?

Stel, je bent al je hele leven lid van een voetbalclub en doet in het veld altijd vol enthousiasme mee. Op een dag houd je zelf op met spelen. Natuurlijk blijf je dan wekelijks naar de wedstrijden komen, om op de tribune je team aan te moedigen. Na een paar jaar op de bank dringt zich echter de gedachte op: 'Jee wat spelen we eigenlijk slecht, we verliezen steeds, schieten voortdurend in ons eigen goal en als we eens winnen, dan komt de directeur van de club en die geeft de beker gewoon aan de tegenpartij.' Zelfs het meeste enthousiaste lid van zo'n club zal dan tot de conclusie komen: 'Ik moet hier niet op de bank zitten. Terwijl ik in het veld stond leek het belangrijk om te winnen, maar ik zie nu dat, als we de wedstrijd al winnen, we er toch niets mee doen'.

Zijn principes inderdaad pas belangrijk als je op de tribune zit?

Dit is een beetje een gek scenario, maar wat bij het voetballen niet zo snel gebeurt, kan in de politiek wel degelijk. De reden hiervoor is dat wat een politiek 'doelpunt' is, afhangt van ideologische principes. Als je bij voetballen maar genoeg ballen in het net schiet, dan krijg je altijd de beker. Als je bij een verkiezing goed denkt te scoren, kan het nog steeds zijn dat je de beker aan de tegenstander geeft. Het beeld van de PvdA als een stuurloze voetbalploeg komt ook terug bij twee andere commentatoren. Volgens Jelmer Renema is de PvdA het uitruilen van programmapunten als een politieke deugd gaan beschouwen. Juist door met de VVD compromissen te sluiten wil de partijtop blijk geven van politiek realisme. Vorm triomfeert over inhoud, met de coalitiepartner als lachende derde. Merijn Oudenampsen gaat verder in zijn kritiek en wijst op de invloed van het liberale gedachtegoed in de rechtervleugel van de PvdA: De PvdA top heeft wel degelijk principes, ze zijn alleen rechts. Zo wijst hij in zijn zeer lezenswaardige artikel op het conservatieve pleidooi van Lodewijk Asscher voor een terugtredende overheid. Waar Renema vooral een stuntelende club ziet, schetst Oudenampsen clubdirecteuren die stiekem voor de tegenpartij zijn.

Niet alleen de partij, maar ook individuele spelers hebben principes nodig. Juist politici in het veld gaan fouten maken wanneer ze hun principes laten gaan. Neem Hans Spekman, een socialistische goalgetter wiens clubliefde toch niemand in twijfel zal trekken. Toch schiet hij ideologisch in eigen doel wanneer hij bij BNR's Friday Move over de overheid praat als een ‘spilzuchtig huishouden’. Miedema loopt hetzelfde risico, hoewel dit uit de context niet eenduidig is, wanneer hij schrijft: 'De problemen waar Nederland nu voor staat zijn zulke grote problemen omdat politici als Pronk die jarenlang voor zich uit hebben geschoven'.

Meer ideologische reflectie zou de PvdA beter laten voetballen.

De retoriek van de vooruitgeschoven problemen en verslonsde huishoudboekjes heeft rechtse ideeën als uitgangspunt: goede arbeidsvoorwaarden, collectieve voorzieningen, pensioenvoorzieningen en toegankelijk onderwijs zijn luxeproducten. De overheid is een consumerend huishouden dat de afgelopen decennia op de pof heeft geleefd en nu zuinig moet doen. Voor de tientallen miljarden euro's noodsubsidie ten bate van de financiële sector is in deze metafoor geen plaats. Voor de rol van de overheid in een duurzame en sociale politiek evenmin. Dit komt doordat ze uitgaan van een liberaal, niet een socialistisch, beeld van de overheid. Wie de metaforen aanvaardt maakt bijbehorende conclusies onvermijdelijk: niet meer voor ons uitschuiven die problemen, maar schrappen in al die 'luxe' sociale voorzieningen.

Principes hebben naast hun rol als leidraad voor de spelers nog een geheel andere functie. Ze maken het mogelijk om het functioneren van de eigen partij te beoordelen. Zolang over sociaaldemocratische uitgangspunten onduidelijkheid bestaat hebben de spelers in het veld vrij spel en is kritiek moeilijk. Wanneer is een beslissing dan een goed compromis en wanneer is een directeur een loopjongen van de tegenpartij? Zolang over sociaaldemocratische waarden overeenstemming bestaat, maakt het niet echt meer uit wat Lodewijk en Hans zelf denken. Hun falen of succes toont zich in de mate waarin ze de gedeelde doelen verwezenlijken.

Als jullie in je eigen doel willen schieten, dan kan ik jullie niet tegenhouden, maar ik heb wel iets leukers te doen dan hier elke zaterdag naar komen kijken.

Alleen als je het eens bent over wat het betekent om de wedstrijd te winnen, kun je spelers afrekenen op resultaten. Ideologische verdieping zoals het recente Van Waarde project is daarom belangrijk. Diederik Samson mag er niet mee weg komen dat hij dit als een gratuit Gedankenspiel wegzet en overgaat tot de orde van de dag. Als de partijleider niet handelt volgens de grondgedachten van de sociaaldemocratie, dan ligt de schuld bij hem.

Als ik de brief van Jan Pronk goed begrijp is dit wat hij wil zeggen. Eerst legt hij uit welke principes volgens hem voor het sociaaldemocratische team gelden, daarna legt hij uit dat de PvdA die niet zomaar naast zich neer mag leggen. Zijn boodschap: als jullie in je eigen doel willen schieten, dan kan ik jullie niet tegenhouden, maar ik heb wel iets leukers te doen dan hier elke zaterdag naar komen kijken. Miedema zet de boel op zijn kop als hij stelt dat clubliefde voorschrijft dat je lid blijft van een politieke partij die van zijn eigen waarden afwijkt.

Juist de combinatie van principieel geëmmer en politieke daadkracht is essentieel voor een levendige sociaaldemocratie. Meer ideologische reflectie zal de PvdA beter laten voetballen. Alleen dan zullen fanatieke supporters als Jan Pronk weer vol enthousiasme op de tribune zitten.

Gerelateerde artikelen
Reacties
11 Reacties
  • "Volgens Jelmer Renema is de PvdA het uitruilen van programmapunten als een politieke deugd gaan beschouwen. Juist door met de VVD compromissen te sluiten wil de partijtop blijk geven van politiek realisme."

    Door "uitruilen" en "compromissen sluiten" op één hoop te gooien mis je totaal Pronks punt, want dat is helemaal niet dat de PvdA "linkser" of "ideologischer" zou moeten zijn - dit zou ook bizar zijn gezien Pronks eigen verleden. Zijn punt is dat uitruilen - jij krijgt hypotheekrente aftrek hervormingen, wij scherper vreemdelingenbeleid - de verkeerde route is en compromissen sluiten - minimale hypotheekrente aftrek hervormingen en geen scherper vreemdelingenbeleid - a la Paars de juiste is.

     

  • "Door “uitruilen” en “compromissen sluiten” op één hoop te gooien mis je totaal Pronks punt"

    moet zijn

    "Door “uitruilen” en “compromissen sluiten” op één hoop te gooien mis je volgens mij Pronks punt".

    Laat me eens reacties wijzigen, de Fusie, ik wil minder bot over kunnen komen.

  • Gaan we naar kijken Damir. 'Volgens mij' is een mooie toevoeging.

  • Hoi Damir,

    Het punt dat ik bij Jelmer aanhaal is dat ostentatieve pragmatisme bij de PvdA tot een keurmerk van goed beleid is geworden. Het verschil tussen compromissen sluiten en uitruilen is op een specifiek beleidspunt inderdaad belangrijk, maar voor het punt van Jelmer komt het op hetzelfde neer. In de praktijk is beide gebeurd.  De brief van Pronk is nog al lang, ik kan me voorstellen dat je het punt dat jij naar voren haalt er ook in kunt lezen. Ik lees vooral veel over principes die zijn losgelaten. Kun je je punt aan een specifiek deel van de brief vastmaken? Als Pronk dit echt zegt, dan ben ik het volgens mij met hem oneens.

    Hartelijke groet,

    Jens

  • Tweede paragraaf:

    "Ik had vorig jaar aanzienlijke bedenkingen tegen het regeerakkoord dat werd gesloten tussen de PvdA en de VVD. Die bedenkingen vloeiden niet voort uit een aversie tegen een paarse coalitie. Integendeel, ik heb zelf met volle overtuiging deel uitgemaakt van twee paarse kabinetten. Maar het huidige regeringsakkoord ademt een andere geest. Het is niet tot stand gekomen via gedegen onderhandelingen over alle paragrafen, leidend tot akkoord dat het gemeenschappelijk eigendom is van beide partijen, maar via een uitruil van onderwerpen, voor ‘elck wat wils’."

    Natuurlijk heeft hij het vervolgens over al die onaantastbare grondbeginselen waar jij op doelt, maar het gaat dan alleen om die grondbeginselen die hij in 1987 met "Schuivende Panelen" heeft vastgelegd: een partij die minder links is op binnenlands-economisch gebied, en linkser is op het gebied van milieu en ontwikkelingshulp. Dat is duidelijk wat hem het meest steekt: de PvdA die Pronks paradepaardjes slachtoffert om op het gebied van binnenlandse politiek een (zij het bescheiden) ideologisch gezicht te tonen. Met een vrij simpele ideologisch/non-ideologisch of links/rechts tegenstelling doe je hem dan ook tekort en kun je niet verklaren waarom de rol van de PvdA in Paars volgens hem de juiste koers was en die in het huidige kabinet niet.

  • Hoi jens, interessant en lezenswaardig stuk. Wel vrees ik dat je iets doordraaft in de metafoor van de sportclub. Een van de punten van Arjan is namelijk dat juist Pronk sterk heeft bijgedragen in Paars aan de ideologische koers vd PvdA. Een koers die hij nu afwijst.

  • Verwijzing naar 'schuivende panelen' is interessant. Het lijkt me echter niet dat daarmee aangetoond is dat het Pronk niet om de ideologische dimensie gaat. In diezelfde alinea schrijft hij dat fouten bij het onderhandelen niet de reden zijn om zijn lidmaatschap op te zeggen :

    "Die kritiek is op zich geen reden om afscheid te nemen van de PvdA. Fouten kunnen hersteld worden, als resultaat van hernieuwd inzicht en politieke strijd. Maar het gaat niet alleen om fouten. De basiswaarden van de sociaaldemocratie zijn in het geding. De kern daarvan wordt gevormd door het beginsel van solidariteit. Dat beginsel is terzijde geschoven."

    Daarnaast is mij niet duidelijk waarom Pronk's beginselen niet ideologisch links zouden zijn. Hij heeft het steeds over sociaaldemocratie en solidariteit, die beginselen hebben een veel bredere strekking dan de twee punten die hij uitwerkt.

    Micha, de wijze waarop ik Pronk's gebruik van principes interpreteren is de kern van het verschil tussen mij en Arjan. Arjan gaat het om de persoon en dat het hypocriet en gemakkelijk is om later als je op de bank zit te roepen hoe het allemaal beter kan. Damir, jij voegt hier aan toe dat het alleen gaat om  zijn eigen 'paradepaardjes' te verdedigen. Beide verklaringen psychologiseren de beslissing van Pronk; ze stellen dat hij zijn lidmaatschap alleen maar opzegt vanwegen zijn persoonlijk geschiedenis, niet omdat er echt iets mis is met de PvdA. Volgens mij is er wel iets mis, namelijk dat ze de ideologisch uitgangspunten van de sociaaldemocratie laten gaan.  Mijn stelling: juist op de bank kun je goed zien wat voor een puinhoop ze er in het veld van maken. Dat Pronk nú deze koers verwerpt, betekent hoogstens dat als die koers tijdens zijn ministerschap ingezet is, dan was die toen ook verkeerd. Pronk moest alleen even op de tribune gaan zitten om dat te ontdekken.

  • " In diezelfde alinea schrijft hij dat fouten bij het onderhandelen niet de reden zijn om zijn lidmaatschap op te zeggen"

    Dat is niet wat hij zegt: hij zegt dat het "op zichzelf" geen reden is om zijn lidmaatschap op te zeggen. Natuurlijk, als de uitwisselingen van programmapunten een meer Pronkiaanse inslag hadden gehad - de PvdA krijgt meer ontwikkelingshulp, de VVD het behoud van de hypotheekrente aftrek - dan had hij geen afscheid genomen.

    "Daarnaast is mij niet duidelijk waarom Pronk’s beginselen niet ideologisch links zouden zijn. Hij heeft het steeds over sociaaldemocratie en solidariteit, die beginselen hebben een veel bredere strekking dan de twee punten die hij uitwerkt."

    Nogmaals, wat hij met zijn betoog wil aantonen is dat Paars de juiste manier was om met de VVD samen te werken en het huidige kabinet niet. Hij doet dit met behulp van twee argumenten:

    - compromissen zijn juist, uitwisselingen slecht.

    - de grondbeginselen van de sociaaldemocratie en solidariteit moeten nooit in het geding komen.

    Als Paars dit tweede punt honoreerde, dan moet je tot de conclusie komen dat de verregaande deregulering en privatisering van dat kabinet geen weerslag hadden op de grondbeginselen waar Pronk op doelt en dus dat het hem niet zozeer om de binnenlands-economische kant van het linkse verhaal te doen is, maar slechts zijn paradepaardjes. Dit heeft helemaal niets met "psychologiseren" te maken; het is simpelweg de enige manier om zijn betoog logisch consistent te krijgen.

    "Volgens mij is er wel iets mis, namelijk dat ze de ideologisch uitgangspunten van de sociaaldemocratie laten gaan."

    Maar dit is precies het soort simplificatie waarmee je Pronks verhaal tekort doelt. Het maken van een coalitie vereist eerst dat je vaststelt wat de grondbeginselen zijn van je partij en vervolgens hoe je met de programmapunten van de partij omspringt tijdens de onderhandelingen. Pronks constatering is dat de PvdA op beide punten tekortschoot: én ze hebben zaken waar Pronk in 1987 al afstand van gedaan had tot grondbeginsel gebombardeerd én ze hebben niet slechts compromissen gesloten op het gebied van "werkelijke" grondbeginselen als (internationale) solidariteit, maar deze als ordinaire ruilmiddelen gebruikt om (in Pronks ogen) randzaken te bewerkstelligen.  

  • Hoi jens, het opschrijven dat het niet langer over de ideologische uitgangspunten gaat of dat deze verloochend worden is makkelijk en een papieren werkelijkheid. Toon dan aan wat er anders moet en kom dan niet met bureaucratisch gezeur over percentages ontwikkelingshulp. Is onze wijze van hulp wel goed? Zijn europese tariefmuren sociaaldemocratisch? Het gaat om meer dan een gevoel, je moet het onderbouwen. Het is bij Pronk toch vooral het gevoel dat hijzelf te weinig gehoord werd. De optie dat zijn mening ook onjuist kan zijn sluit hij uit. Dat is typisch en bizar.

  • Hoi Damir, Zoals gezegd, de verwijzing naar Pronk's eigen politieke uitgangspunten is interessant. Ik weet niet of je hier zoveel uit kunt halen als jij doet. Als ik je goed begrijp denk je dat Pronk andere principes naar voren wil schuiven dan de huidige PvdA top. Zo vindt hij volgens jou binnenlandse economische solidariteit een 'randzaak'. Dit betwijfel ik, maar wie weet. Jij leest ook meer in de passage die je eerder citeerde dan ik. De tegenstelling compromissen/uitruilen is volgens mij niet de kern van brief. Hoe dan ook raakt dit niet direct aan mijn kritiek op Arjan. Mijn punt was: Principes zijn belangrijk en niet alleen leuk voor op de tribune.

    Hoi Micha, dit zijn weer een aantal net iets andere verwijten aan Pronk. Het lijkt me dat Pronk hier zelf op moet reageren ; ).

  • Arjan Miedema,

    Jens,

    Principes zijn belangrijk, dat heeft volgens mij niemand van ons ontkend, in het veld EN op de tribune. Als je mijn stuk leest staat daar ook nergens dat principes pas belangrijk worden wanneer je uitgespeeld bent.

    Echter, een politicus die zich jarenlang in paarse bochten heeft gewrongen en in zijn tijd als minister koppelwet en Vreemdelingen 2000 wet ingevoerd zag worden, siert het niet om nu een groot gebaar te maken op basis van 'principes'. Even los van het feit of een strafbaarstelling of 0.7 procent nou zo veel principieler zijn dan het opsluiten van vreemdelingen naast criminelen (bv bolletjesslikkers).

    Dat jij daar objectief van kan zeggen, 'beter laat dan nooit' zoals eigenlijk de kern is van jouw stuk, vind ik wat waardeloos. Het is voor elk politicus, me dunkt, lastig om principes af te wegen tegen tactiek, strategie, belangen en zetelverdeling door de kiezer bepaald. Pronk heeft dat jarenlang niet anders gedaan dan de politici van nu, of je het nou compromissen noemt of uitruilen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven