Flickr // beleefdenhaag

Schaf het ontbindingsrecht van de Kamer af

Sinds dag één van het kabinet Rutte-Asscher is de site www.ishetkabinetalgevallen.nl in de lucht. Het antwoord luidt nu al ruim 1200 dagen ‘nee’, maar een vreemde vraag is het niet. Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn van de 29 Nederlandse kabinetten er zeventien ‘gevallen’. Tel de vijf rompkabinetten die na een val de periode tot de verkiezingen overbrugden niet mee, en bijna driekwart van de kabinetten kwam voortijdig aan zijn einde.

De val van een kabinet leidt in Nederland steevast tot nieuwe verkiezingen. Grondwettelijk is dit niet noodzakelijk, maar sinds de jaren ’60 zijn het de politieke mores. De politiek kent hierdoor een continue cliffhanger. Elke dag zou de laatste van het kabinet kunnen zijn en het circus van verkiezingen weer kunnen doen ontvlammen. De wekelijkse stroom van peilingen speelt hier dankbaar op in: ‘Als er nu verkiezingen zouden zijn, dan…’. Een reële hypothese, want het kabinet zou morgen inderdaad kunnen vallen. Het zorgt ervoor dat partijen voortdurend bezig zijn om er zo goed mogelijk voor te staan richting de kiezer. Coalitiepartijen kijken met het ene oog naar de coalitie en met het andere naar de gesteldheid van de eigen partij. Het kan leiden tot bijstelling van het beleid, personeelswisselingen en zelfs het “tactisch laten klappen” van het kabinet, omwille van electorale winst. Oppositiepartijen moeten, of ze zich nu constructief opstellen ten opzichte van het kabinet of niet, nú laten horen hoe alles anders moet, nú zorgen dat zij de belangrijkste opponent van het kabinet zijn.

De politiek kent een continue cliffhanger

Dit is allemaal goed voor de kijkcijfers van politieke praatprogramma’s, maar is het ook goed voor ’s lands bestuur? Een land is gebaat bij solide leiding – een regering die een koers uitzet voor een aantal jaren. Die bereid is moeilijke beslissingen te nemen, omdat ze gelooft dat die het land verder zullen brengen. Dat vergt onderling vertrouwen tussen coalitiepartijen en bereidheid om bij elkaar te blijven en koers te houden, ook als het moeilijk wordt. Maar omdat partijen elkaar het mes op de keel houden, staat dat vertrouwen onder druk.

Is de cliffhanger-politiek in te dammen? Een relatief kleine ingreep kan in ieder geval de negatieve scherpe randen ervan afhalen. De Grondwet stelt nu dat de meerderheid van de Kamer kan besluiten tot haar eigen ontbinding en nieuwe verkiezingen kan uitschrijven. Dit ontbindingsrecht moet worden afgeschaft en worden vervangen door een vaste zittingsduur van de Tweede Kamer van vier jaar, zoals nu het geval is bij de gemeenteraad en provinciale staten. De samenstelling van de Kamer blijft dan de gehele periode ongewijzigd, of er nu kabinetten vallen of niet. Valt een kabinet, dan kan opnieuw geformeerd worden, of kan bijvoorbeeld een zakenkabinet gevormd worden.

Het is niet per se nodig de vaste zittingsduur in de Grondwet te verankeren. Het huidige wetartikel biedt de mogelijkheid het op die manier vorm te geven. De Kamer hoeft slechts zichzelf te beteugelen en maar eens in de vier jaar verkiezingen uit te schrijven. Klein probleem: geen enkele partij durft na de val van een kabinet zich hieraan te branden, uit angst om voor ondemocratisch of plucheplakkers uitgemaakt te worden.

Kritiek dat het een ondemocratische maatregel zou zijn, is onterecht. Het idee van indirecte democratie is dat burgers voor een afgebakende periode politieke vertegenwoordigers aanwijzen. In Nederland is de duur van die periode, ook in de huidige situatie, in principe vier jaar. Dat deze politieke vertegenwoordigers meerderheden vormen en dat die meerderheden ook weer uit elkaar kunnen vallen, verandert niets aan het mandaat dat burgers aan de vertegenwoordigers hebben gegeven. Als een kabinet de volle periode regeert, vinden er ook geen tussentijdse verkiezingen plaats en dat wordt niet als ondemocratisch beschouwd. Een vaste zittingsduur van de Tweede Kamer bestendigt het stelsel van indirecte democratie. Kritiek dat dit ondemocratisch zou zijn, is dus kritiek op het stelsel van indirecte democratie an sich.

Wat zijn de gevolgen van een vaste zittingsduur? Meer rust en stabiliteit. De Kamer en het land weten waar ze vier jaar aan toe zijn. Het volk heeft de samenstelling van de Kamer voor deze afgebakende periode bepaald. Peilingen die ons vertellen hoe de Kamer eruit zou zien als er nu verkiezingen zouden zijn doen er dan niet toe. De Tweede Kamerverkiezingen kunnen samen met de gemeenteraadsverkiezingen en de provinciale verkiezingen in een logisch ritme gebracht worden; dit zal leiden tot minder verkiezingsmoeheid.

De Kamer en het land weten waar ze aan toe zijn

Coalities worden stabieler. Veel opties om een comfortabele meerderheid te vormen zijn er meestal niet na verkiezingen. Dus als je een coalitie hebt, ben je daar zuiniger op. Je kunt elkaar de tent uit vechten, maar de kans is groot dat je als coalitiepartijen alleen maar jezelf ermee hebt. Ofwel je komt buitenspel te staan, ofwel je komt in een onmogelijk pakket terecht, waarin geen ‘makkelijke meerderheid’ meer mogelijk is. In dat laatste geval is er geen escape in de vorm van vervroegde verkiezingen. Dit zal meer compromisbereidheid en creativiteit van partijen vragen, in de vorm van op het eerste oog minder voor de hand liggende coalities en in sommige gevallen een minderheids- of zakenkabinet.

Partijen hoeven zich niet vier jaar lang permanent op hun hardst te profileren, uit angst voor vervroegde verkiezingen. Omdat coalities stabieler worden, kunnen coalitiepartijen zaaien én oogsten. Ze kunnen zodoende scoren op wat echt telt: resultaten van beleid, in plaats van kortstondige beeldvorming. Oppositiepartijen zullen nog steeds het kabinetsbeleid bekritiseren, maar veel relevanter wordt het voor hen om ook resultaten te boeken, door mee te sturen op beleid. Zo kunnen ze aan hun kiezers laten zien dat ze hen de afgelopen vier jaar daadwerkelijk vertegenwoordigd hebben, in plaats van geschreeuwd te hebben vanaf de zijlijn.

Het afschaffen van het ontbindingsrecht lost zeker niet alle problemen op: het huidige politieke bestel heeft op termijn een grondiger herziening nodig. Maar deze kleine ingreep kan al een hoop rechtbreien. En we zijn nog niet te laat. Als we even opschieten kan dit kabinet het voorstel nog door de Kamers leiden. Dan is de op dit punt aangepaste grondwet na de komende Tweede Kamerverkiezingen van kracht en weten we één ding zeker: met deze Kamer gaan we het hoe dan ook de komende vier jaar doen. Wat een verademing.

Meer horen van Allard Amelink? Woensdag 30 maart is hij als jonge denker te gast bij Talkshow DeIdee.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven