Flickr / SuperFantastic

Solidariteit 2.0

Tot op welk punt zijn we solidair? Dat is een vraag die tijdens de vorige campagne in mijn netwerk vol eigenbazen aan het licht kwam. De PvdA kwam met een plan om ZZP’ers niet langer een startersbonus te geven, wat vervolgens zeer succesvol geframed werd in een ‘ZZP’ersboete’. De zelfstandigen zonder personeel, ook die de PvdA steunen, spraken schande van de plannen. Eigenaardig, want een typisch geval van: solidair, maar vooral met mezelf.

Wat is solidariteit eigenlijk en tot waar reikt het? Tot welk gewicht zijn de sterke schouders bereid de zwaardere lasten te dragen? Afgelopen weken kwamen er twee antisolidaire voorstellen naar voren, een van een liberale staatssecretaris – niks nieuws – en een van een zorgverzekeraar. Deze voorstellen zijn mijns inziens gebaseerd op het idee van keuze. Maar niet iedereen heeft dezelfde en alle keuzes.

Zorgverzekeraar Menzis wil iets aan onze ongezonde levensstijl doen. Dit doet ze door verzekerden te belonen voor een gezonde leefstijl. ‘Omdat belonen beter werkt dan straffen’. Psychologisch correct, en bovendien te verantwoorden als iedereen even makkelijk kan kiezen voor een gezonde keuze. “Anders komt het solidariteitsprincipe onder druk te staan,” zegt GGD-directeur De Vries. Niet iedereen is in staat is om dezelfde ‘verstandige’, gezonde keuze te maken. Er zijn winkelcentra waar je na zes uur ’s avonds, als je honger hebt alleen kunt kiezen tussen patat, pizza en shoarma. Bovendien is gezonde voeding duurder dan vette voeding en is sporten behoorlijk prijzig. Het systeem van Menzis corrigeert hier niet op. Het is simpelweg oneerlijk voor de lagere klasse.

Ze vergeten solidair te zijn met de situatie waar mensen zich in bevinden – euroknallers en megaschulden.

Vergelijkbaar is Teevens inbrekersrisico. Los van of je het eens bent met het idee, of dat je het een verkapt recht op wraak vindt, er zit een zelfde soort flaw in het argument als in de plannen van Menzis. We kunnen er toch van uit gaan dat niemand het slechte pad kiest, althans niet als de keuze is tussen staatssecretaris, bestuursvoorzitter van een grote zorgverzekeraar, of inbreker.

Niet alle wiegen staan op de Herengracht, en niet iedereen heeft de gelijke kansen op arbeidsmarkt en gelijke toegang tot een gezonde levensstijl. Kiezen is fantastisch, zo wil de liberale privatiseringslobby ons doen laten geloven. Kiezen welke arts naar je hartritmestoornissen kijkt, en kiezen welke energieleverancier je pacemaker laat draaien. Mooi, maar niet iedereen heeft de keuze tussen een patat met en een mesclun slamix. Goed, misschien is die keuze er wel, en is die alleen niet voor iedereen even makkelijk. Er is alleen één keuze die niemand heeft – het grote gegeven – de plek waar je wieg staat.

We staan voor een nieuwe afweging. Een nieuwe betekenis van solidariteit. Waar Rutte twee jaar geleden nog ‘grapte’ over de inkomensafhankelijke krentenbol, ligt de grootste pijn misschien niet meer in wat er gekozen wordt, maar in de ongelijke menu’s. Waar Menzis en Teeven een aanspraak willen doen op de eigen verantwoordelijkheid van mensen (moet je maar gezond leven, moet je maar een ander vak kiezen), vergeten ze solidair te zijn met de situatie waar mensen zich in bevinden – euroknallers en megaschulden.

Jij kijkt The Voice met een bak chips op schoot, terwijl je je sportschoolabonnement weggegooid geld laat.

Wacht, zal de liberaal op Amerikaanse leest geschroeid zeggen, je kunt iets van je leven maken, en sterker: alleen jij kunt iets van je leven maken. Dit zal ook het startpunt van Teevens idee zijn. Jij kijkt The Voice met een bak chips op schoot, terwijl je je sportschoolabonnement weggegooid geld laat. Steek nog een sigaret op, maar je weet waar kanker vandaan komt. Niet een totaal bizar idee, want er zijn nou eenmaal ook ‘parasieten’, mensen die het vangnet gebruiken als een hangmat. Deze mensen maken misbruik van het solidariteitsgevoel, en daar kunnen we niet solidair mee zijn. Met andere woorden, er zitten grenzen aan solidariteit. Geen sociaaldemocraat die het met me oneens zal zijn.

Maar er zit aan solidariteit ook een begin. Het is namelijk wel zo dat lichaamsgewicht en het percentage rokers hoger is in lagere sociale klassen. Het doet er niet toe welke krachten dit veroorzaken - gegeven blijft dat mensen uit lagere sociale klassen in het Menzissysteem minder kans hebben op de gezondheidsbonus.

Dus: in een soort extreme zoektocht naar solidariteit zijn we helemaal terug bij af. Bij eigengereidheid en een ‘eigen lichaam eerst’-principe. De uitspraak van Teeven kreeg, in tegenstelling tot Menzis’ voorstel, het zwaar te verduren, terwijl Teeven en Menzis op basis van dezelfde aanname handelen. Het is weliswaar een mooi idee om gezond leven te belonen, en wellicht is het de beste manier om de gezondheidszorg betaalbaar te maken, maar het is zo doodzonde dat vergeten wordt dat niet iedereen hetzelfde startpunt heeft.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie
  • Beste Ko,

    Allereerst vind ik je eerste illustratie van de weerzin solidariteit ook op de eigen middelen toe te passen niet passend. De ZZP'ers zijn een slechte groep om als voorbeeld te gebruiken gezien het feit dat ZZP'er zijn, vooral in de eerste jaren, veel onzekerheden met zich meebrengt. Om nog maar niet te spreken over het feit dat ze vaak onverzekerd zijn tegen arbeidsongeschiktheid en zich niet kunnen aansluiten bij collectieve pensioenfondsen omdat de premies simpelweg grenzen aan het onbetaalbare. Bovendien begrijp ik niet goed welk argument men kan gebruiken tegen een beloningsmodel waarin de algemene premie gelijk blijft voor allen. Jij draagt aan dat je als geborene op de Herengracht (bovendien een simplificatie die elke nuance doet verdampen) meer kans maakt op de bonus dan als je in de Bijlmer geboren bent. Voor het gemak ga ik maar even in je simplificatie mee; Als men het statisch benaderd zou dat misschien zo zijn. Maar het systeem beoogt ook mensen uit de Bijlmer te motiveren kritisch naar de leefstijl te kijken. Goede voeding is duurder dan vette voeding en ik kan me voorstellen dat men met een uitkering erg creatief moet zijn om net zo gezond te eten als iemand die tweemaal modaal verdient. Maar tussen de uitkering en tweemaal modaal zit meer dan drie kwart van de Nederlandse samenleving. De mogelijkheid dat de persoon met de uitkering de bonus niet krijgt, terwijl zijn lasten er effectief niet zwaarder van worden, mag wat mij betreft geen argument zijn om dat grote deel wat tussen de inkomensgroepen ligt op een positieve manier te stimuleren op de levensstijl te letten.

    Groet,
    Kay

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven