De strijdende mens als attribuut op de koffietafel

Bont geklede, exotische figuren poseren voor de mooiste vergezichten: Maori tribesmen op een klif, Lappen op een kale toendra of een Congolese stam op een vulkaan. De Britse fotograaf Jimmy Nelson geeft een verfraaid, geënsceneerd beeld van deze mensen. Maar hij neemt hun autonomie af en maakt van een dagelijkse strijd een passief lijden. Van mensen met dromen, ideeën en gevoelens maakt hij puur esthetische objecten.

Het boek Before They Pass Away van Jimmy Nelson siert koffietafels wereldwijd. Zijn werk werd de afgelopen maand tentoongesteld in de Rademakers Galerij in Amsterdam en blijft zichtbaar in galeries in München, Remagen en Oslo. De foto’s spreken tot de verbeelding en zijn van een haast etnografische waarde, mét een boodschap. Ze bieden nog één laatste inkijkje in het eenvoudige leven van een aantal stammen aan de rand van de wereld, voordat ook deze ten onder gaan aan een onontkoombaar modernisme. Maar de fotograaf kiest voor een esthetische weergave en een karakterisering van zijn modellen als passieve objecten, en zo gaat de boodschap nadrukkelijk voorbij aan een eerlijke representatie van hun al te menselijke strijd.

Nelson richt zijn foto's in zoals een vanitas-schilder zijn attributen schikt naar het stilleven dat hij van te voren al heeft uitgedacht.

Nelson heeft deze mensen gevraagd hun horloges, jeans, en koptelefoons in te ruilen voor de ceremoniële klederdracht van hun stam en hen op de meest waanzinnige plekken neergezet. Vervolgens ensceneert hij een jachtpartij en vraagt zijn haast naakte modellen de blik op oneindig te zetten of met een automatisch geweer te poseren. Nelson richt zijn foto’s in zoals een vanitas-schilder zijn attributen schikt naar het stilleven dat hij al ver van tevoren in zijn hoofd had en dat de klant tevreden zal stellen.

De foto’s van Nelson doen denken aan een vorm van oriëntalisme – een term geïntroduceerd door de Palestijns-Amerikaanse schrijver Edward Said. Said beschreef hoe Westerse weergaven het leven in de Levant probeerden te vatten door de Arabier als de ‘ander’ af te schilderen en zo bepaalde koloniale machtsstructuren in stand hielden. Op een vergelijkbare wijze doet Nelson de ‘ander’ voorkomen als dwalende in een fase, nog vóór een ontwikkeling naar Westerse maatstaven en in gelaten afwachting van zijn voorgedefinieerde lot. Zoals de titel van het boek suggereert, beschouwt Nelson deze mens als niet meer dan een verwelkte bloem, wachtend tot ook zij wordt weggemaaid door de razende moderniteit.

De fotograaf probeert deze mensen zo uitheems mogelijk te maken. Voor ons amusement, voor de intrige en om zo een aangename afstand van onze gemoedstoestand te creëren, zodat wij ons op het gehele decor kunnen richten in plaats van op de afgebeelde mens. In tegenstelling tot wat Nelson en zijn team van marketeers ons willen laten geloven, dient zijn werk geen hoger belang dan het pronken met zijn talent voor ensceneren en commercie.

Zijn werk dient geen hoger belang dan het pronken met zijn talent voor ensceneren en commercie.

Het is comfortabel om vanuit de luie stoel naar de weelderige foto’s te kijken en deze totaal te dissociëren van het dagelijkse leven, en je zo te kunnen richten op de esthetische waarde van de foto’s. Maar deze mensen wonen op onze wereld, hoe vreemd Nelson hen ook probeert te maken door hen singuliere, tribale, en wanhopige identiteiten te geven. Zijn werk gaat voorbij aan de essentie van een strijd die mensen overal op de wereld leveren: voor hun kinderen en voor het behoud van cultuur en tradities. Zij roepen niet om hulp, en vergaan ook niet passief en zonder strijd. Deze mensen willen met trots hun cultuur uitdragen en hun rechten en tradities verdedigen, maar zijn ook bereid zich aan te passen en zo actief te strijden om te overleven. Dit zijn mensen die jeans aan trekken, zich in steden vestigen, een vreemde taal leren, bereikbaar willen zijn, een baan zoeken, en het beste voor hun kinderen en kleinkinderen wensen – dromen en voornemens die ons allen bekend in de oren zullen klinken. Dit is misschien een onaangename realiteit voor hen die smullen van de pracht van het exotische, maar wel een herkenbare. Een herkenning van de geportretteerde als mens kan zijn strijd legitimeren en zal, uiteindelijk, de kans vergroten dat deze persoon in ‘onze wereld’ kan aarden, zonder altijd maar te worden gezien als de ‘ander’.

De waarheid had prachtige en eerlijke foto’s kunnen opleveren die deze mensen zou afbeelden als de sterke, vastberaden personen die ze zijn. Die niet hun cultuur verloochenen of tradities schuwen, maar die deze pogen mee te nemen en om te vormen, om zelf als individu niet ten onder te gaan aan behoeften, schaarsten en andere problemen zoals jij en ik die ook kennen.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven