Flickr / musicisentropy

Voorbij de vraag naar het goede

Sinds amper twee decennia is er een nieuwe beweging ontstaan: de pretparkgeneratie. Deze door Aryan van der Leij beschreven generatie, geboren na 1985, staat model voor de manier waarop we tegenwoordig met elkaar, maar vooral met onszelf omgaan. Alles is leuk, nou ja, moet leuk zijn of leuk gevonden worden, en gericht op een directe bevrediging van de eigen behoeften en lust. Ouders van de pretparkgeneratie kregen onvoldoende grenzen mee van de voorpretgeneratie (1965) en stelden daardoor op hun beurt weer weinig grenzen aan hun eigen kinderen.

Dit domino-effect had/heeft tot gevolg dat de meeste jonge mensen van vandaag allerlei belangrijke levenslessen niet meer geleerd hebben: uitstellen, omgaan met geld, tegenslag verdragen, verantwoorde keuzes maken. Alles draait om instant geluk en een lekker luxe leven met veel gadgets. De pretparkgeneratie is opgegroeid met de gedachte dat een leven in vrijheid, lol en luxe een vanzelfsprekendheid is en dat het altijd zo geweest is. En daar ligt het probleem, aldus Van der Leij, want het leven is niet vanzelf een luxe leven, het is lang niet altijd overal veilig en het kent wel degelijk ongeluk en pijn. Onze generatie ziet de wereld als een pretpark en dat is volgens Van der Leij een fatale illusie.

Natuurlijk is Van der Leij een enorme cultuurpessimist, wiens analyses donker gekleurd zijn door zijn veel te zwarte bril. Onze generatie weet inderdaad alles in een festival of mooie vormgeving om te zetten, maar is dat slecht? We zouden volgens Van der Leij iets meer ongeluk toe moeten laten omdat we leven in een soort van luchtbel, maar hoe is dat dan ontstaan?

Onze generatie ziet de wereld als een pretpark en dat is volgens Van der Leij een fatale illusie.

Volgens de cultuursociologische en –psychologische beschouwing van Paul Verhaeghe gaat het om een onbehagen dat hij overal om zich heen bespeurt: ‘De huidige mens is opgegroeid in een zeer onstabiele omgeving waarin zo ongeveer alles mag en kan, met genieten en consumeren als verplichting.’ De boosdoeners zijn niet onze ouders. De echte oorzaak is het heersende neoliberalisme.

We zijn wie we zijn door een ingewikkeld samenspel tussen aanleg en omstandigheden, tussen nature and nurture. Als de context ingrijpend verandert, dan heeft dat onherroepelijk gevolgen voor hoe we onszelf voelen en zien. De nurture is dramatisch veranderd: de homo economicus is wijdverspreid en zit in ons allemaal. Dat geldt dus ook voor onze generatie, volgens de heren zijn we verwend door onze ouders en komt dat uiteindelijk door de neoliberale wind die er de afgelopen 20 jaar heeft gewaaid.

‘Nooit had de westerse mens het zo goed, maar nog nooit voelde hij zich zo slecht.’. Verhaeghe deelt een paar rake klappen uit, en inderdaad, ik herken mijn eigen generatie maar al te goed in zijn beschrijvingen. Elke dag kan ik naar een festival, feest of parade waar ik mijn geluk niet op kan. Betekent goed doen, elk festival afgaan? Het verdrijft mijn verveling en levert ook niet meteen ongeluk op. Een XTC pilletje biedt de directe oplossing voor een iets minder leuk feestje of een dipje in de avond. En als ik een top avond heb komen er vanzelf anderen naar me toe die vragen of ik ook een gelukspilletje voor hen heb. Wel vraag ik mij steeds vaker bij elk affiche van het zoveelste super hip, leuk, gezellig authentiek ‘feest’ of festival af: is dit het nou? Is dit eigenlijk wel het echte goede leven dat ik leiden wil? Leef ik een beter leven als ik alle feestjes afga? Hoe doe ik het goed!?

Of moet ik gewoon doen alsof ik het goede leven leid?

“Wie geluk zoekt, zoekt zich een ongeluk!”, zei Woody Allen. En wie een antwoord zoekt op de vraag ‘hoe je het goed doet’ doet het al goed, want velen stellen zich die überhaupt niet. Waarom twijfel ik dan toch of ik het goed doe? Ben ik soms niet in de wieg gelegd voor het goede leven? Of moet ik gewoon doen alsof ik het goede leven leid?

Om een antwoord op de vraag naar ‘het doen van het goede’ te kunnen geven kunnen we te rade gaan bij verschillende vormen van therapie, oosterse wijsheden, talloze magazines over het leven of bij onze yogaleraar. We vinden daar echter geen antwoorden op de vragen die we hebben. Mensen zijn verlangensmachines (we creëren constant nieuwe verlangens), en de meeste oosterse therapieën leren ons om onze verlangens uit te schakelen. Dat past niet bij onze westerse levensstijl. Het gaat erom onze verlangens te ordenen en vooral: om ze te doorzien.

Deze Franse filosoof Foucault heeft zich onder andere geconcentreerd op het principe van de zorg voor zichzelf en dat als uitgangspunt gekozen voor een mogelijke bestaansethiek. Hij laat zien dat onze vrijheid vooral een weerbarstige praktijk is. Elk levend mens ervaart aan den lijve dat vrijheid altijd en overal voorwaardelijk is, dat er altijd invloeden zijn, sturing en inperking. Foucault vroeg zich af: waarom zou niet ieders leven een kunstwerk kunnen worden? De vraag naar hoe wij willen leven dient zich dus wel degelijk aan en we kunnen daar dan maar beter goed over leren nadenken.

Maar hoe doe je dat eigenlijk, nadenken over wat je echt wilt? Peter Bieri schreef recent de essaybundel Hoe willen wij leven? (2012). De meest fundamentele vraag die wij onszelf moeten stellen is niet: hoe moeten wij leven, noch hoe kunnen wij leven, maar hoe willen wij leven! Wij zijn niet vanzelf vrij, maar moeten gaandeweg onze persoonlijke vrijheid zien te veroveren.

Een herwaardering van ‘het goede leven’ betekent een opheldering van de complexe wereld waarin we leven.

De bestaansethiek heeft inmiddels maatschappelijk weerklank gevonden. Dohmen is al jaren bestseller met zijn boeken over levenskunst. Hij laat ons goed zien hoe we van alle ellende afkomen doordat we ons leven, dat ons in de markmaatschappij wordt afgenomen, weer kunnen terugkrijgen. Authenticiteit is volgens de bestaansethiek geen lege dop, maar je moet voor jezelf en samen met je vrienden het echte leven bespreken, focussen en dan fundamentele keuzes maken.

We zijn toe aan een radicale herwaardering van de vraag naar ‘het goed doen’. Vandaag is goed leven tijd hebben. Ergens bij stil te staan. Niet alles te hoeven. Je Whatsapp op je telefoon even met rust laten. Om weer te weten wat je zelf wilt.

Een herwaardering van ‘het goede leven’ betekent een opheldering van de complexe wereld waarin we leven. Wat een opluchting als je een van je platgetreden paden kunt verlaten. Wat een geluk als je een boek met nieuwe inzichten leest. Of een film ziet die net een ander perspectief op het leven biedt. Trouwens, wat doe je het goed als je een paar echte vrienden hebt en niet langer hoeft te scrollen door de lijst van je honderden Facebook vrienden.

Gerelateerde artikelen
Reacties
Nog geen reacties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven