Flickr / mars_discovery_district

Waarom een zakenkabinet geen oplossing is

Toen op 21 april het Catshuisoverleg mislukt bleek, werd pijnlijk duidelijk dat Nederland in een politieke crisis was beland. Even leek het er op dat we als Nederland een stuurloze periode in zouden gaan, omdat het onmogelijk werd om een regeringscoalitie te vormen met een meerderheid in de Kamer. Er werd door velen geopperd om een zakenkabinet aan te stellen: een groep deskundige ministers zou, onafhankelijk van enige politieke kleur, weer rust in de tent moeten brengen. Even geen politiek meer, maar gewoon doen wat goed is voor het land. Toch is een zakenkabinet geen oplossing, maar slechts een lapmiddel.

In Italië trad in november 2011 een zakenkabinet onder leiding van premier Monti aan. Een groep hoogleraren, ambtenaren en bankiers die zonder aan een politieke partij verbonden te zijn aan de slag ging om het land uit de crisis te halen. Stuk voor stuk onbekende figuren voor de Italiaanse bevolking, maar met de nodige expertise en kennis van zaken. De regering Monti heeft weer wat rust gebracht en is begonnen aan een reeks hervormingen die Italië weer een modern land moeten maken. Maar toch is het geen oplossing voor de lange termijn.

Het landsbestuur depolitiseren is om meerdere redenen geen goed idee.

Een regering van technocraten mag op het eerste gezicht precies datgene zijn wat Nederland nodig heeft om, na jaren waarin het populisme steeds meer gemeengoed werd in de Nederlandse politiek, weer wat rust in de brouwerij te brengen. Toegegeven, nadat zo’n beetje op elk terrein de adviezen van deskundigen, wetenschappers en adviesraden de wind in zijn geslagen, had ook ik soms het idee: We stellen tien wijze heren en dames aan, wij (het volk, de partijen) bemoeien ons gewoon even nergens mee, zodat zij ongestoord even weer de boel op orde kunnen stellen. Maar een zakenkabinet is een zwaktebod, politici zeggen hiermee eigenlijk: het lukt ons gewoon niet meer op de kiezers te overtuigen. Het zou onverstandig zijn en bovendien niet uit te leggen aan degenen die op hen gestemd hebben, wanneer politici zo snel de handdoek in de ring zouden gooien. Zeker gezien het feit dat de politieke en economische crisis in Nederland lang niet zo heftig is als in Griekenland of Italië. Het landsbestuur depolitiseren is om meerdere redenen geen goed idee.

Een zakenkabinet mag dan de nodige kennis en deskundigheid meenemen, aan gevoel voor de politieke werkelijkheid ontbreekt het de wetenschappers, ondernemers en topambtenaren. Vaak heeft de carrière van deze dames en heren zich met name afgespeeld binnen een studeerkamer of de boardroom en hebben zij zich nooit hoeven te verdiepen in de leefwereld van de kiezers. Ze ontberen niet alleen de politieke skills (het omgaan met politieke verschillen, verantwoording afleggen aan de kiezers, grote groepen binden), de leden van een zakenkabinet hebben ook veel minder redenen om deze in te zetten. Een beleid dat voortkomt uit een zakenkabinet mag dan wel gestoeld zijn op de kennis en inzichten van de deskundige ministers, maar een tekort  aan legitimiteit en draagvlak dreigt, wanneer ministers los komen te staan van de politieke realiteit. Een zakenkabinet waarvan de leden niet gebonden zijn aan een politieke partij zal er weinig belang bij hebben om het beleid zo goed mogelijk uit te leggen aan de kiezer – verantwoordelijkheid afleggen speelt een minder grote rol wanneer herverkiezing niet het doel is. Het risico bestaat dat zo'n regering verzandt in, voor velen ondoorgrondelijk, technocratisch beleid, zonder op zoek te gaan naar politieke legitimiteit. Op dat moment komt het Parlement min of meer buiten spel te staan en verliest daarmee haar controlerende functie. De voormalige minister Donner zei ooit: ‘wetten zijn net worstjes, je kunt maar beter niet weten hoe ze worden gemaakt.’ De regering overlaten aan deskundigen en het volk op afstand houden, dat gaat in tegen het idee van democratische controle. En dat is volgens mij niet iets waar we op in mogen leveren. Zelfs niet als het lastig wordt.

Democratie, who ever said it would be easy?

Daarnaast gaat men er te snel vanuit dat een zakenkabinet automatisch zou doen ‘wat goed is voor het land’, omdat hun beleid gebaseerd is op wetenschappelijke inzichten. Dat impliceert dat wetenschappelijke kennis altijd de waarheid reflecteert en waardevrij is. Maar, dat zal elke wetenschapper moeten erkennen, wetenschap levert ons slechts een tijdelijke waarheid op. Beleid dat puur gebaseerd is op wetenschap, zonder een politieke werkelijkheid onder ogen te zien, ontbeert niet alleen legitimiteit, het levert ons niet per se de beste uitkomst op. We kunnen ons slechts baseren op ‘voorlopige conclusies’. Bovendien zien we bijvoorbeeld onder de economen al grote verscheidenheid in de oplossingen die zij zien voor de economische crisis; de een huivert van verregaande bezuinigingen in crisistijd en bepleit een Keynesiaans beleid, de ander waarschuwt ons voor de grote ramp die Nederland te wachten staat als we het begrotingstekort verder op laten lopen. Het maakt dus nogal uit welke econoom je in je zakenkabinet neerzet op de post van Minister van Financiën: Martin Visser, Ewald Engelen of Marieke Stellinga? Hoeveel ze ook hebben gestudeerd, ook wetenschappers hebben niet de waarheid in pacht.

Een zakenkabinet betekent een deficit van het democratisch systeem, waarin niet (alleen) de wijzen regeren, maar er geschipperd moet worden tussen een beleidsmatige en politieke werkelijkheid. Ik ben dan ook blij dat we niet de uitvlucht van een zakenkabinet hebben gekozen, maar weer ouderwets politiek zijn gaan bedrijven. Democratie, who ever said it would be easy?

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie
  • Pieter Koning,

    Goede analyse! Waardenvrij beleid bestaat volgens mij niet, daarom wantrouw ik technocraten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven