Waarom ik naar onthoofdingsvideo's kijk

Er waart een paradox door het medialandschap: dagelijks berichten de kranten en nieuwszenders ons over de gruweldaden die de IS-strijders begaan op allerlei slachtoffers. Mutilaties, verbrandingen en onthoofdingen slingeren de soldaten vanuit de woestijn de ether in, om ons in het Westen – met succes – schrik aan te jagen. De schijnbare tegenstelling schuilt hierin: maar weinigen lijken de filmpjes daadwerkelijk te zien. Wie zou dat ook vrijwillig doen? Het kan wel, heel gemakkelijk zelfs. Ik heb ze gezien. Vaak ook. Gewoon, via 4chan.

Waarom zou je zoiets kijken? En waarom staan zulke bloederige filmpjes op een voor iedereen toegankelijke site zoals 4chan?  En wat voor site is dat dan? 4chan.org, opgericht in 2003 door Christopher ‘moot’ Poole, heeft als entertainmentforum een brede selectie van verschillende ‘boards’ voor diverse interesses. De bekendste van deze boards is /b/, dat geen onderwerp anders dan ‘random’ heeft. Het is de geboorteplaats van hackersbeweging Anonymous en de ground zero van de uitgelekte naaktfoto’s van Hollywoodsterren als Jennifer Lawrence. Verscheidene lone wolf-terroristen hebben aanslagen op dit board van tevoren aangekondigd, zoals in Connecticut en in Leiden. De nodige zelfmoordschandalen (een berucht recent geval was Amanda Todd) omringen hetzelfde board. Op dit board duiken ook  de onthoofdingsvideo’s met enige regelmaat op in een ‘gore’-thread.

De anarchistische sfeer die heerst op dat populairste board komt voort uit de absolute anonimiteit die heerst over de gehele site. Gebruikers van de site hoeven zich nergens in te schrijven of een accountnaam aan te nemen, in tegenstelling tot bijna elk ander forum of site. Bezoekers die een foto posten of een reactie plaatsen op een van de ‘threads’ hebben niks anders dan precies dat om hun identiteit aan te ontlenen. Je zorgvuldig geconstrueerde argument in een ruzie kan daarom om wat voor reden genegeerd, uitgelachen of getrolld worden. En er is niets waar je je op kan beroepen. Iedereen is gelijk op de site, want niemand is iemand. Dit opgeven van de zelf om op te gaan in de groep heeft als gevolg dat er totale chaos ontstaat op de site.

De anarchistische sfeer die er heerst komt voort uit de absolute anonimiteit

In deze chaos verliest alles zijn waarde. Want wie zegt wat je mag posten? Er is hier niemand die een lijstje voorschrijft met de 25 liefste kattenplaatjes waar je naar móét kijken, of die je vertelt dat zo’n racistische grap écht niet kan. Het credo luidt: zeg, denk en post wat je wilt, het is allemaal even weinig waard. De posts zijn vluchtig als het internet zelf, ze hebben geen blijvende waarde. Het enige wat betekenis geeft in deze constante staat van destructie, is de eeuwige herhaling waarin /b/ baadt. Elk plaatje of quote (de ‘navy seal-copypasta’ is een bekende) wordt tot in het oneindige herhaald in threads met telkens dezelfde onderwerpen.

De rest van internet heeft deze herhaling gemeen met /b/. Maar de gebruikersbasis van /b/ verschilt met andere delen van het internet door de zinloosheid en de afwezigheid van enige waarde te accepteren. Elke andere site verzorgt zingeving: Facebook creëert een virtueel-sociale werkelijkheid (‘het digitale café’), Tumblr propageert een hautain gevoel van sociale rechtvaardigheid en Buzzfeed produceert overzichtelijke lijstjes van de grappigste banaliteiten.  Dit gebeurt niet op /b/. Daar zoeken de gebruikers in de absolute leegheid van het internet naar het abjecte. In de verwerping van elke moraal, ethiek en esthetiek blijft er niets anders over dan zoeken naar wat schokt, afkeert en verpest. In de zelfuitgeroepen ‘cesspool of the internet’ vind je daarom allerlei threads voor ziekelijke fetisjen, drugs, verkrachting, incest en heel veel menselijk leed. Dit laatste kan bestaan uit toevallig leed (de Russische dashcam-video’s hebben hier een groot aandeel in), opzettelijk leed (foto’s van vermoorde prostituees, afgezaagde hoofden en andere maffiose praktijken zijn geen uitzondering) en de bijzonder professioneel geschoten propagandistische video’s van IS, die door hun gevoel voor dramatiek niet onderdoen voor een actiefilm.

In de verwerping van elke moraal blijft er niets anders over dan zoeken naar wat schokt, afkeert en verpest

In deze sfeer is het niet verwonderlijk dat de IS-video’s opduiken, maar dit verklaart niet waarom ik er dan naar kijk – of blijf kijken. Een verklaring als ‘het afschuwelijke trekt nu eenmaal aan’ voldoet hier niet. Is het immers niet zo dat écht menselijk leed altijd afkeert? Wie zou er nu een mutilatievideo kunnen zien zonder enige afschuw te voelen? Dat kan omdat het geen reëel leed meer is. In het gebied waar niets waarde heeft en alles tot op het perverse af verdraaid en vervreemd wordt, bestaat geen realiteit meer. “The stories and information posted here are artistic works of fiction and falsehood. Only a fool would take anything posted here as fact” luidt het motto van /b/ veelbetekenend. Het internet is een virtuele realiteit zonder eigen waarde. Technologie vervreemdt ons van onszelf en geeft een alternatief om het afschuwelijke te aanschouwen.

De leegheid van het internet en daarmee die van de gebruikers maskeren de meeste sites door een eigen vorm van zingeving eraan te geven. Het is juist op een site als 4chan dat de leegheid wordt geaccepteerd, maar dat leidt tot de ongemakkelijke uitkomst dat de donkerste hoeken van het menselijk bestaan opgezocht worden.

Op de pijlers van abjectie en anonimiteit rust 4chan, kolossaal, veelvormig en afschuwelijk. In de getoonde absolute leegte valt er niets anders te leren dan de waarheid van het lege, fluistert de site on als een Silenus toe. En als je die geleerd hebt, kun je weer een kattenplaatje kijken. Een dubbele boodschap die meer delen van het internet uit zouden mogen dragen, om ons onbegrip ervoor niet verder te laten groeien. Van een zo belangrijk component in ons dagelijks leven weten wij steeds minder, wij graven onszelf steeds dieper in de ‘onschuldige’ sites met alle gevolgen van dien. Facebook houdt er een ware monopolie over je persoonlijke gegevens op na en Google weet alles van je contacten en kooppatronen; digitale privacy is maar een holle frase. Leve de anonimiteit!

Gerelateerde artikelen
Reacties
4 Reacties
  • Beste Alex,

    Je hebt een interessante vraag gesteld. Ik weet alleen niet of ik je antwoord snap.

    In de eerste plaats lijk je te suggereren alsof de filmpjes in de 'b/' threat geen 'realiteit' meer bezitten. Je schrijft vervolgens dat deze 'leegheid' wordt geaccepteerd en dat kijkers de donkerste hoeken van ons bestaan opzoeken. Bedoel je dan te zeggen dat deze donkere kantjes van het menselijke bestaan geen realiteit bezitten en leeg zijn (en wat bedoel je trouwens met realiteit en leegheid?)

    Ten tweede schrijf je dat 'b/b' ons iets kan leren (laatste alinea). Maar is dat ook het antwoord op je vraag? Kijken mensen een IS-filmpje omdat ze iets willen leren over het menselijk bestaan?

    Tot slot vroeg ik mij af waarom je denkt dat het Internet leeg is. Wat bedoel je hiermee? Is ons bestaan an sich ook leeg of is enkel het internet leeg?

    P.S. Lees het nog eens door op taal-/spellings-/stijldingetjes.

  • Beste Gijs,

    Ik denk dat je de zaken in je eerste vraag een beetje omdraait: uit de waarde van internetsites, of beter gezegd, het gebrek eraan (want wat is nu echt de waarde van een Facebook-like?), volgt dat er niets 'echts' in de sites besloten ligt. Waar ik op probeer te wijzen is dat op verschillende sites op verschillende wijzen alsnog een invulling wordt gegeven aan het gebrek aan iets 'echts', maar daardoor gaan die sites voorbij aan hun intrinsieke leegte. Internetsites als Facebook, Tumblr en Buzzfeed vervreemden ons net zoveel van onszelf als een site als 4chan, alleen lijkt de laatste (of beter gezegd: de gebruikersbasis) zich daar bewust van te zijn.
    Het gebrek aan waarde en daarmee aan realiteit heeft als gevolg dat ook afschuwelijke video's hun verwerpelijke karakter verliezen. Zou je een onthoofding in het echt zien (en ik hoop dat nooit mee te hoeven maken), dan zou je er ongetwijfeld getraumatiseerd van raken. Nu je het echter te zien krijgt via een video-opname in een omgeving waarin alles niet-echt is, kun je zonder zware geestelijke gevolgen een dergelijk filmpje bekijken.

    Het antwoord op de vraag waarom ik de filmpjes blijf kijken en niet wegkijk, ligt dus besloten in het wezen van het internet. Het is een virtuele werkelijkheid, een niet-echte werkelijkheid, alternatief aan onze eigen wereld. Ik ben van mening dat een site als 4chan als één van de weinige op het internet zich nog bewust is van deze vervreemdende rol. Het vergeten of negeren van die rol is in zekere zin gevaarlijk. De gevolgen die ik in de laatste alinea aanhaal, zijn al direct af te leiden uit ons onbegrip van het internet. Het is een fantastische uitvinding, maar we moeten meer bewust er van zijn wat het inhoudt en wat het met ons doet.

    De vraag of het menselijk bestaan leeg is of niet laat ik voor wat het is, maar ik durf wel te zeggen dat het internet leeg is. Het heeft geen waarde an sich. Het krijgt slechts invulling door wat wij erop projecteren, wat wij er mee doen. Uiteindelijk is het internet slechts een verzameling van enen en nullen, een grote stroom van data. Die data zetten wij om in nuttige communicatie-middelen, gelikte sites of grote databases (wetenschappelijk onderzoek profiteert enorm van de uitvinding van het internet), maar wij moeten daarbij niet vergeten wat het is wanneer wij het elke dag via onze telefoon of computer gebruiken.

  • Beste Alex,

    Dank voor je reactie! Ik snap op wat voor manier 4chan ons bewust maakt van de vervreemding die het internet teweegbrengt. Toch blijft het mij onduidelijk waarom mensen dan naar een onthoofdingsfilm kijken. Omdat het 'besloten ligt in het wezen van het internet' is mij als reden om op zoiets te klikken nog wat te vaag.

    Je schrijft dat de filmpjes hun verwerpelijke karakter hebben verloren. Zijn de filmpjes dan een vorm van entertainment? Is het puur om er weer even op het vervreemdende karakter van sites te worden gewezen? Of is het misschien een vorm van nieuwsgierigheid?

    Nogmaals, dank voor de verduidelijking van je stuk.

  • Beste Gijs,

    Dat is een goede suggestie: ik denk inderdaad dat de filmpjes door het verliezen van de verwerpelijkheid een vorm van entertainment zijn geworden (denk ook aan de film Videodrome).

    En je laatste twee vragen sluiten elkaar niet uit; ik ben alleen in mijn stuk voorbij gegaan aan mijn eigen nieuwsgierigheid. Het is niet dat zo dat het puur draait om op het vervreemdende karakter gewezen te worden. Het gaat ook om de kliklust van de gebruikers natuurlijk. Net zoals op veel sites blijf je op 4chan ook altijd maar doorklikken voor instant satisfaction - in wat voor afstotelijke vorm die dan ook komt.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven