Wikimedia Commons

Waarom wij niet meer protesteren

Aan tafel bij Pauw en Witteman neemt Paul Schnabel afscheid van vijftien jaar Sociaal Cultureel Planbureau en hij wijst het publiek – waarvan de jeugdige onderdelen zorgvuldig op de eerste rij zijn gezet – op het ontbreken van organisatie onder jongeren. Een steeds ouder ogende Frank de Grave valt hem bij met de constatering dat de huidige generatie ook simpelweg meer tijd aan zichzelf besteedt dan aan anderen. De beschuldiging is duidelijk: de huidige generatie is verwend, egocentrisch en is daarom niet in staat zichzelf te organiseren en hun stem te verheffen.

Het is niet zo dat de jongeren geen reden hebben hun stem te laten horen. Het is decennia geleden dat het zo slecht ging met de arbeidsmarkt en een eigen huis ligt slechts voor enkelen binnen bereik. De generatie die op dit moment zijn intrede maakt op de arbeidsmarkt zal langer moeten werken dan ooit en voor hun neus verdampen de pensioenen. Natuurlijk zijn de onderwerpen veranderd maar de urgentie en relevantie zijn er geenszins minder om. Waarom dan toch die afwezigheid van grote dramatische confrontaties zoals we die kennen uit de jaren ’70 en ‘80? De verklaringen van de geridderde Schnabel en Fanta drinkende De Grave hiervoor appelleren aan een populair beeld van onze tijd, maar verklaren op verkeerde wijze de inertie die lijkt te volgen op de maatschappelijke debatten van de afgelopen jaren.

Opgedeeld in politieke jongerenorganisaties, vakbonden, sympathieke initiatieven en werkgroepjes krijgt eenieder inspraak zonder werkelijk het woord te hebben.

Het gaat namelijk niet om verschillen tussen toen en nu maar over de ontwikkeling in de tijd.

Na jaren ervaring met protestbewegingen begrijpen overheden en bestuurders als geen ander hoe ze een situatie moeten managen. Daar ze immers zelf ook ooit deel van een ‘ontevreden’ generatie waren, bestaat een feilloos gevoel voor hoe de angel uit een situatie gehaald kan worden. Elk publiek debat wordt vakkundig voorbereid en georkestreerd door ministeries waar inmiddels meer persvoorlichters werken dan klassieke ambtenaren. Bovendien zijn jongerenorganisaties tegenwoordig professioneler georganiseerd dan ooit. Er zijn voldoende clubs en openingen bij partijen om als jongere je inbreng kwijt te kunnen.

De kritische jongeren, waarvan er genoeg zijn, worden in deze constellatie niet meer behandeld als buitenstaande satellieten maar lopen mee in de dagelijkse gang van zaken. Opgedeeld in (zogenaamd onafhankelijke) politieke jongerenorganisaties, vakbonden, sympathieke initiatieven en werkgroepjes krijgt eenieder inspraak zonder werkelijk het woord te hebben. Zij worden verleid met een plekje aan tafel naast de stoel van de macht, maar mogen er niet zelf op zitten.

Deze uitgangspositie maakt het dat protesteren simpelweg niet de optimale strategie is. Wil je werkelijk de plek aan tafel, waar je continu een beetje invloed hebt – en later hopelijk macht – opgeven voor de plek op het malieveld?

Als we naar de huidige generatie kijken zijn de voorbeelden van deze strategie talrijk. Het hoofddoel van de mars tegen de langstudeerboete was uiteindelijk om aan tafel te komen bij de talkshows. De G500, een initiatief dat er puur op gericht was ‘van binnenuit’ iets te veranderen aan de politiek, liep uiteindelijk op hetzelfde uit. Dit zijn voorbeelden van een generatie jongeren die ‘het spel’ meespeelt: meepolderen omdat er iets te bereiken valt, en pas een vuist maken als het systeem je werkelijk buitenspel heeft gezet.

Wil je werkelijk je plek aan tafel opgeven voor de plek op het malieveld?

Toen H.K.M. Beatrix in 1980 werd ingehuldigd kon moeder Juliana zich amper verstaanbaar maken boven het rumoer op de Dam. De krakersbeweging was door de massa gedrongen om het feestje te verstoren en verslaggever Koos Postema zat te beven in zijn studio onder de Nieuwe Kerk. Onder de leus ‘Geen woning, geen kroning’ werd de ceremonie in gijzeling gehouden omwille van de woningnood. Anno 2013 hoeven Schnabel en De Grave niet te verwachten dat de inhuldiging van Willem Alexander door een grote menigte woestelingen verstoord zal worden.

De standaard verklaringen waarom het de jeugd niet lukt om een spandoek, laat staan een stoeptegel, op te tillen schieten schromelijk te kort. Natuurlijk kent elke tijd zijn eigen problemen maar het is niet zo dat er momenteel niets is om je kwaad over te maken en het is wel erg gemakkelijk om egocentrisme aan te wijzen als brandvertrager. De door voorgaande generaties zo dapper bevochten inspraak is de achilleshiel van het georganiseerde protest geworden.

Gerelateerde artikelen
Reacties
13 Reacties
  • "De verklaringen van de geridderde Schnabel en Fanta drinkende De Grave hiervoor appelleren aan een populair beeld van onze tijd, maar verklaren op verkeerde wijze de inertie die lijkt te volgen op de maatschappelijke debatten van de afgelopen jaren."

    Mooie zin! Heeft de Sicco de Knecht, tegenwoordig MSc, ook een normatief oordeel over deze situatie? Is het jammer dat het protest weg is of eigenlijk positief dat jongeren al van jongs af aan mee kunnen praten?

  • Arjan Miedema,

    We moeten natuurlijk nog maar zien of de dam schoon blijft volgende maand, maar ik denk dat je voorspelling klopt. Je analyse echter, bevalt me minder... 😉

    1) Ik heb moeite met de algemene term 'Jongeren.' Persoonlijk voel ik me zelden aangesproken wanneer de LSVB namens 'mij' op het malieveld staat. Ik kan me goed voorstellen dat heel veel jongeren er in de jaren 80 ook zo over dachten en zich schaamden voor de verfbom-gooiende menigte.

    2) Waarom we niet meer demonstreren? Omdat de positie van jongeren en inspraak op bijvoorbeeld universiteiten en scholen sterk is verbeterd sinds de jaren 60. Waarop baseer jij je bewering dat het inspraak model zoals nu georganiseerd, met LSVB en ISO bijvoorbeeld direct aan de tafel van de minister, niet werkt? Lijkt me moeilijk te bewijzen dat ze er niet toe doen.

    3) Bovendien zijn jongeren tegenwoordig met elkaar verbonden via Facebook en Twitter (een element dat je niet noemt..) en is het minder noodzakelijk om een gemeenschappelijke vijand te gebruiken om samen tot een groepsgevoel te komen. We hebben tegenwoordig allemaal 400 vrienden te behagen, dat is wel even genoeg, laat de kinderen in Afrika maar even wachten. Of is dat nu van mij weer te cynisch?

  • Essay verklaart duidelijk en in vlotte stijl waarom er weinig of geen zichtbare demonstraties zijn, en toont hoe het nu dan wel werkt. Leuk.

    @Corneel: Eens. Zelf zou ik zeggen: vraag die boven de markt blijft hangen is of er in afwezigheid van publiek protest iets waardevols en/of een effectief wapen verloren gaat voor het behartigen van je belang.

    @Miedema. Volgens mij belicht je tweede punt juist niet waar het dit essay om gaat: laten zien hoe protest tegenwoordig vormgegeven is, namelijk anders dan Schnabel en co zien/kennen. Ik lees nergens dat dit essay betoogt dat deze nieuwe manieren minder (of niet) effectief zijn. Het essay laat dit nu (onbedoeld?) in het midden en Corneel vraagt er terecht over door.

    @Miedema. Je veronderstelt in je derde punt dat groepsgevoel een/de reden is voor protest zoals uit de jaren '70/'80. Ik zou zelf uitgaan van politicologisch onderzoek dat toont dat mensen (in Nederland althans) politieke daden (zoals protest) grotendeels op inhoudelijke gronden baseren.

  • Gilles de Hollander,

    Ik ben het in de grond eens met Sicco, maar mis één heel belangrijk punt: zou het kunnen dat het anno 2013 ook wat minder duidelijk is waarvoor/-tegen 'we' dan zouden moeten gaan protesteren?

    Vorige generaties hadden het wat dat betreft lekker makkelijk: ze hadden het gelijk aan hun zijde. In de jaren 60 was het de bekrompen Calvinitische moraal. In de jaren 80 stonden in Amsterdam hele panden leeg terwijl men geen woning kon krijgen. Of er bleken kernkoppen in ons land klaar om op Russische steden af te schieten, daarbij honderdduizenden mensen vermoordend.

    Ook was jongerencultuur nog ontzettende eenheidsworst. Denk aan de popmuziek: onze ouders luisterden grotendeels naar precies dezelfde muziek en dat 'was' dan goed. Iets waar we elke top 2000 weer uitvoerig mee lastig worden gevallen trouwens. Maar zo'n eenheid maakt het ook makkelijker om met z'n allen achter hetzelfde 'grote' standpunt te gaan staan. Makkelijker nog dan Facebook misschien.

    En wij hebben best wat te klagen, maar aan welk van onze klachten valt nou concreet wat te doen? Waar hebben we ons gelijk nou echt zo duidelijk achter ons? Onze economie bleek deels op lucht gebaseerd, de woningmarkt is decennia lang opgepomt met een zieke hypotheekrente-aftreklucht. Maar dat is nu gebeurd. Niks meer aan te doen. Daar nu nog over zeuren is een typisch gevalletje 'Captain Hindsight'.

    Het is niet leuk dat nu de voorwaarden voor hypotheken strenger worden en dat de megaluxe welvaartsstaat waar je voor bijna niks een opleiding kado krijgt en met je 55e min of meer met pensioen kan er niet meer in zit. En dat kun je oneerlijk vinden, omdat onze ouders dat wel hadden, maar je kan volgens mij moeilijk echt volhouden dat we dan maar het begrotingstekort nog meer op moeten laten lopen of iets dergelijks. Of daar zullen we het dan in ieder geval zeker niet als hele generatie mee eens zijn.

    Tuurlijk valt er in de marge, achter de komma nog wel wat te onderhandelen, op z'n paarse Polders. En het is belangrijk dat er politici en andere vertegenwoordigende instanties zijn die de Henk Krollen van deze wereld niet te veel van 'onze' koek op laten eten, maar de zorgen van onze generatie vergelijken met die van onze ouders, waar vaak een duidelijk antwoord op was, is echt appels en peren volgens mij.

  • Arjan Miedema,

    @Floris, je hebt gelijk, bij herlezing blijkt inderdaad dat de punten die ik bekritiseer (vooral het tweede punt, de kritiek op moderne medezeggenschap aan de bestuurstafel) niet in dit stuk staan.

    Het stuk roept bij mij echter wel een beetje die sfeer op en omdat Sicco zich niet uitspreekt probeer ik hem uit te lokken door hem in een hoekje te duwen en dan dat standpunt in te laten nemen. (Meestal is dat bij Sicco trouwens niet nodig, maar dat terzijde). Nou maar hopen dat ie er op ingaat ...

    Het andere punt, over het groepsgevoel, daar zou ik het onderzoek wel willen zien. Mijn gevoel is vaker dat bij een protest 10% weet waar het in detail over gaat en de rest daar op gevoel bij staat. Dat gevoel is deels groepsgevoel naar mijn smaak.

  • De conclusie dat het artikel voornamelijk een analyse is en geen hard oordeel velt over 'het probleem' is wat mij betreft correct. Dat was immers de insteek van het stuk en ik was serieus benieuwd wat anderen er van denken. Ik beperk me tot iets dat volgens mij echt een ontwikkeling in de tijd is geweest en hoe dit de huidige tijd beinvloedt en kenschetst.

    Deze 'discussie' is er eentje die eens in de zoveel jaar weer opduikt met als leidende vraag: 'Waar is de huidige generatie en waarom hoor je ze niet meer?'. Wat ik beoogde is om eens verder te kijken dan: de jeugd is zelfzuchtig en niet georganiseerd.

    Wat ik expliciet niet wil doen, en daarom begrijp ik Gilles zijn opmerking niet zo goed, is kwalitatief vergelijken of 'wij' of 'zij' het minder goed hadden. Ook denk ik dat we niet goed in kunnen schatten welke van de stenen (zwart/wit of kleur) nu met meer idealisme door de lucht gingen - groepsgevoel ten spijt.

    Mijns inziens zit de crux juist bij het feit dat het niet het geval is dat er geen inspraak is, in tegendeel zelfs. Inspraak geeft verantwoordelijkheid en 'de huidige generatie' gaat daar heel netjes - en met haar eigen carriere in het achterhoofd - mee om. Politici en bestuurders weten dit en bovendien raakt men steeds verder bedreven in het 'regisseren' van een situatie.

    Je zit dus met situatie waarin het heel moeilijk is om momentum te creeeren om echt genoeg mensen op de been te brengen. Wat ik daar normatief op kan aanvullen is dat ik het wel eens betreur dat er beslissingen worden genomen waar volgens mij niemand het mee eens is, die bepaald niet lekker uitpakken voor de mensen die pas nu de arbeidsmarkt opkomen.

    Het zal altijd vervelend blijven om in het dal van een generatiegolf geboren te worden...

  • Gilles de Hollander,

    Sicco, volgens mij zeg je wel degelijk dat onze generatie het een stuk slechter gaat hebben: "Het is niet zo dat de jongeren geen reden hebben hun stem te laten horen. Het is decennia geleden dat het zo slecht ging met de arbeidsmarkt en een eigen huis ligt slechts voor enkelen binnen bereik.". Ook suggereer je hiermee dat dát kennelijk is waar we ons druk om zouden moeten maken: hoeveel we van de koek krijgen en dat de koek ineens zoveel minder lekker knapperig is geworden. Of had je een andere groot onderwerp in gedachten?

    Mijn punt was echter het volgende (en dat is, misschien door gebrek aan slaap in een Duitse slaaptrein, kennelijk niet helemaal aangekomen). Ik denk dat het gebrek aan grote jongerendemonstraties maar in beperkte mate te danken is aan de overvloed aan persvoorlichters, communicatiedeskundigen en 'managers'. Als al deze mensen ooit een daadwerkelijk vak hadden geleerd met enige economisch relevante output, ging het nu misschien wat beter met onze economie, maar dat is het dan ook wel. Ik geloof ook nooit zo dat de gemiddelde Nederlandse jongere weet wat de LSVB, ISO of jonge socialisten zijn en dat ze het een bal kan schelen. Het lijken vooral platforms voor pedante mannetjes om snel carriere te maken.

    Ik denk dat een belangrijke reden voor het gebrek aan grote jongerendemonstraties/-opstanden, zoals we die in het verleden een paar maal hebben gezien, is dat er simpelweg niet zoveel is waar we ons met een hele generatie achter kunnen scharen. In het verleden is dat ook maar een paar keer gebeurd volgens mij. En dan ging het over grote, sociale of morele vraagstukken met een duidelijk antwoord, zoals kernkoppen, of grootschalige leegstand in tijden van woningnood. Hier kon je je makkelijk als hele generatie achter een standpunt scharen en was duidelijk achter welke oplossing 'we' stonden.

    Nu is het mij compleet onduidelijk waar 'we' dan allemaal achter moeten gaan staan. Het enige wat ik tot nu toe heb gehoord is de economische crisis. Punt is alleen dat daar geen duidelijk antwoord op is waar een grote groep mensen zich achter scharen kan: dit is er nou eenmaal gebeurd, niks meer aan te doen. Of wel?

  • Ik ben het volledig met je eens dat de jeugd niet gedesinteresseerd of lui is. Ik denk dat het tegenovergestelde waar is. Ik denk echter niet dat de jeugd meer inspraak heeft. Ik denk ook niet dat de jeugd ervoor kiest om 'binnen het systeem' te opereren, omdat dat hun later misschien nog eens een baantje op zou kunnen leveren. Ik denk dat het te maken heeft met het fundamentele falen van de demonstratiebeweging. In zekere zin heeft het wel te maken met 'binnen' en 'buiten' het systeem. Men kiest ervoor om niet te opereren van buiten het systeem. 'Nee' zeggen kan iedereen. Ergens tegenaan trappen is ontzettend makkelijk en ik denk dat de huidige generatie zich beseft dat dat vaak onterecht en nog vaker onproductief is. De jeugd van tegenwoordig heeft laten zien dat creatieve, meedenkende, productieve projecten veel meer baat kunnen hebben. Dat gaat veel verder dan het verspreiden van berichten via Facebook. Maatschappelijk protesteren via Facebook is onder Nederlandse jeugd nooit populair geweest en zal dat ook nooit worden. Je moet je tegenstander te slim af zijn, niet voor z'n neus lopen gaan schreeuwen. Deze verbetering van maatschappelijke betrokkenheid hebben we niet te danken aan de openheid van bestuurders of de oprichting van facebook, maar de innovativiteit van de huidige generatie.

  • Mooi artikeltje en een terechte verschuiving van de focus van inactiviteit naar activiteit binnen studentenorganen en werkgroepen.

    @Arjan:'Mijn gevoel is vaker dat bij een protest 10% weet waar het in detail over gaat en de rest daar op gevoel bij staat. Dat gevoel is deels groepsgevoel naar mijn smaak.' Laten we wel wezen, als je enkel zou moeten demonstreren met de mensen met wie je het 100% eens bent, dan sta je misschien met twee andere intellectuelen en je beste vriend(in) ergens je vuist naar te schudden - daar is een demonstratie niet voor. Het is een pressiemiddel om alternatieve opties, waar in een debat aan voorbij gegaan wordt en kan worden, kracht bij te zetten: (her-)overweeg! Niet alle goede initiatieven en projecten van onze 'huidige innovatieve generatie' worden altijd gehoord of zijn spelers op een grotere schaal dan een ludieke actie of flashmob. Demonstraties hebben in principe de mogelijkheid dit soort initiatieven kracht bij te zetten aan de onderhandelingstafel - @leon: ik snap niet hoe daarin het falen van 'de demonstratiebeweging' ligt (in zoverre die al bestaat). Wat wel frappant is, is dat hoewel er megademonstraties georganiseerd worden door heel Europa, met duizenden protesterende mensen, die opkomstgetallen toch zo weinig gewicht in de schaal lijken te leggen in de politieke besluitvorming.

    Ik ben het eens met Sicco dat idealistische jonge mensen zichzelf nu en dan in de wielen rijden door zich enkel te focussen op de organen waar 'pedante mannetjes' bestuurtje spelen. Er is geen gebrek aan activiteit maar misschien wel een overschot aan behaagzucht: wie wil er nou een stenengooier als nieuwe trainee? Daar krijg je echt geen bonus voor.

  • De huidige generatie is in ieder geval niet monddood, dat bewijs wordt hier maar weer eens geleverd. Als ik de reacties zo doorlees blijven er eigenlijk twee onderwerpen boven de markt hangen, precies die onderwerpen die ik er in dit artikel eigelijk niet bij wilde betrekken. Maar goed, als het dan toch moet dan gaan we er nog maar even op in.

    Hebben we het minder goed dan voorgaande generaties?

    Het lijkt me evident dat dit niet het geval is. Waar je ook begint valt te constateren dat er meer gelijkheid, welvaart en gezondheid zijn in de huidige tijd en dat we in opzicht van veel andere landen in Europa en daar buiten nog redelijk wegkomen met de uitdagingen van deze tijd. Echter, juist in de tijden die worden aangemerkt als de tijden van idealisme en protest had men in dezelfde termen ook niets te klagen in vergelijking met de generaties daarvoor.

    Wel is het zo dat voorgaande generaties allen konden rekenen op snelle stijging van welvaart en verzorging nog in tijden dat zij zelf leefden. Regelingetje hier, subsidietje daar, gelijke toegang voor allen, elke keer een stap verder naar de ideale situatie. Momenteel zie je toch dat op deze zaken wordt beknibbeld en bezuinigd en dat de huidige generatie in ieder geval niet meer op dezelfde groei kan rekenen (zoals nu in te schatten valt (!)).

    Zijn de mensen die protesteren het echt altijd eens met de leus?

    Floris refereert aan (mij onbekend) onderzoek dat dit vaak wel het geval is maar anderen zoals Arjan twijfelen daar aan. In ieder geval voelt 'de vertegenwoordigde' zich niet altijd vertegenwoordigd. Of dit in het verleden wel het geval was is ook nog maar de vraag. Een beetje rellen is denk ik toch altijd gewoon een beetje rellen geweest. In ieder geval worden sommige bewegingen en demonstraties schromelijk overdreven in aanhang en omvang - in de huidige en verleden tijd. Bovendien kun je misschien ook niet van iedereen die meeloopt in een mars of demonstratie verwachten dat ze een helder en correct verhaal kunnen houden.

    (Politieke) demonstraties trekken altijd mensen aan van verschillende pluimages. Het lijkt er op dat de anarchisten zich sowieso wel aansluiten bij een demonstratie, ongeacht het onderwerp, en jongeren met baarden zijn ook altijd wel te vinden. Wat mij is opgevallen in het verleden is dat het juist heel moeilijk is om jongerenbewegingen zo ver te krijgen zich hardop uit te spreken en aan te sluiten uit angst om 'ongenuanceerd' over te komen. Dit terwijl veel overheidsbeleid ook bijzonder bot en misplaatst kan zijn.

    Penny for your thoughts...

  • Gilles de Hollander,

    Jezus Sicco, we blijven maar langs elkaar heen praten.

    Geef eens antwoord op de volgende vraag:
    Welk maatschappelijk vraagstuk is er nu even omvangrijk en belangrijk als eerder het feminisme, Vietnam, de woningnood of de kernraketten en kent een binnen onze generatie breedgedragen antwoord? Dan weet ik in ieder geval voor welk vraagstuk mijn generatie nu massaal niet de straat op gaat.

  • Even belangrijk als het feminisme, Vietnam, de woningnood of de kernraketten? Het integratievraagstuk, Irak/Israël/Palestina, de stijgende werkloosheid en martelvluchten? Er zijn genoeg nationale en internationale misstanden waar "de jeugd van tegenwoordig" zich over kan opwinden, lijkt me zo. De manier waarop dat gebeurt is alleen fundamenteel veranderd.

  • Emiel Woutersen,

    Ik denk dat een combinatie twee eerder genoemde punten (een deel van) het antwoord is: het feit dat er geen principiële, 'grote' onderwerpen meer zijn waar een hele generatie gemakkelijk tegen kan demonstreren en het feit dat het voor jongeren toegankelijker is om betrokken te zijn bij de politieke besluitvorming en zo meer inspraak te hebben.

    Om verder in te gaan op het eerste punt: de voorbeelden die Paul hierboven schetst zijn natuurlijk prangende kwesties, maar ze zijn veel minder zwart-wit dan bijvoorbeeld de kernraketten. Ik denk niet dat het mogelijk is om een grote menigte op de been te krijgen om te demonstreren tegen het integratievraagstuk, omdat geen enkele oplossing daarvan, behalve de meest extreme misschien, op een spandoek past. Dit zorgt ervoor dat alleen de mensen die daadwerkelijk geïnteresseerd en ingelezen zijn in deze maatschappelijke vraagstukken de behoefte voelen om te demonsteren.

    Dat brengt me bij het tweede punt: de mensen die beter zijn ingelezen in een bepaald vraagstuk of probleem zullen ook eerder een andere weg zoeken om betrokken te zijn en zo hun invloed uit te oefenen. Zoals Sicco al zegt is dat tegenwoordig door bijvoorbeeld goed georganiseerde studentenmedezeggenschap en jongerenafdelingen van politieke partijen een stuk toegankelijker.

    De mensen die vroeger de demonstratie zouden initiëren proberen problemen nu via de polderende route aan te passen en omdat de maatschappelijke problemen complexer zijn dan vroeger is de grote massa zonder die initiërende mensen moeilijkt te mobiliseren.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven