Flickr / John Fowler

White noise als postmodern feestje

White NoiseDon DeLillo1985
SolarIan McEwan2010
The Year of the FloodMargaret Atwood2009

Laten we eerlijk zijn: postmoderne romans zijn pretentieus. Je weet dat wat je aan het lezen bent goed moet zijn, want het is gevat, zegt iedereen, maar je vermoedt dat elk woord ironisch is bedoeld (of toch niet), en alles is vast een verwijzing naar popcultuur (of toch niet). Het postmodernisme is een oneindig feestje, de werkelijkheid wordt versnipperd en als confetti in de lucht gestrooid en terwijl iedereen in polonaise naar de uitgang host, sta je daar dan als lezer met je stukjes tekst. Fascinerend en gedurfd, maar wat moet je precies met die postmoderne romans, behalve je pretentieuze ego voeden?

White Noise van Don DeLillo is zo’n cliché van een postmodernistische roman. Concept, construct, paranoia, hyperrealiteit, meta, popculturele referenties, metapopculturele referenties; ze zijn hier allemaal in terug te vinden.

Wat moet je precies met die postmoderne romans, behalve je pretentieuze ego voeden?

In White Noise worden Jack Gladney en zijn gezin getroffen door een milieuramp (het ‘airborne toxic event’). Ze wonen in een universiteitsstadje in de VS, waar Gladney pionier is in de wetenschappelijke discipline ‘Hitler studies’. Gladney woont samen met zijn zoveelste vrouw Babette en hun kinderen uit eerdere huwelijken. Het plot komt op gang als het gezin wordt gedwongen te evacueren doordat een trein met lekkage een giftige wolk loslaat. Hierna focust het verhaal zich voornamelijk op de obsessie met de dood van Gladney en zijn vrouw. Als zij vreemdgaat, om zo toegang te krijgen tot de experimentele drug ‘Dylar’ die doodsangst wegneemt, gaat Gladney erop uit om de minnaar van zijn vrouw te doden en ook op die manier van zijn eigen angst voor de dood af te komen.

Echt realistisch is het plot niet en ook in deze zin is White Noise een duidelijke postmoderne roman: laat het maar over aan de lezer om uit het verhaal te halen wat relevant is. De roman, zoals vele andere in zijn genre, lijkt vooral bezig vraagtekens op te roepen bij de lezer en laat daardoor veel ruimte open voor interpretatie. In tegenstelling tot andere postmoderne romans laat White Noise je niet zitten met dat lege gevoel van ‘wat nu dan?’. Dat is onder andere te danken de ecokritiek. Hoewel DeLillo’s fictie op het eerste oog niet als ‘environmental’ kan worden gekenmerkt – hij buigt zich over een wijd scala aan politieke en sociale kwesties – is het juist de verhouding tussen mens en milieu die White Noise urgentie geeft. Zo laat de 'ecokritiek' zien welke (maatschappelijke) relevantie White Noise, en het postmoderne genre in het algemeen, kan hebben.

Ecokritiek bestaat in de eerste plaats uit het onderzoeken hoe de natuur wordt gerepresenteerd in fictie. Het laat zien hoe de natuur zich manifesteert in literatuur – als een grote warme deken, zoals de dierenvrienden van Assepoester of Lassie, of als brute buitenwereld, zoals in Jaws of Jurassic Park. Het tilt een verhaal uit een afgesloten universum en laat zien hoe het relevant is voor onze eigen maatschappij. Ecokritiek leent zich dus ook goed voor het blootleggen van een groene agenda en heeft zo een politiek en activistisch karakter.

De werkelijkheid wordt een enigszins ongemakkelijk feestje

Sommige romans, zoals het recente Solar van Ian Mc Ewan en The Year of the Flood van Margaret Atwood, hebben duidelijk duurzaamheid als centraal thema en daarmee een ecokritisch perspectief. Solar is een satirische roman over een Nobelprijswinnaar die een oplossing van het klimaatprobleem zoekt in zonne-energie en The Year of the Flood vertelt over een eco-religieuze groep die als een van de weinigen een natuurramp hebben overleefd. Het is niet moeilijk om in deze boeken een kritische noot op de verkwistende maatschappij te ontdekken. In White Noise staat het milieu niet expliciet centraal. Maar juist via ecokritiek zien we dat DeLillo's roman ons bewust maakt van onze verhouding met de omgeving. Een van de doelen van ecokritiek is om het op de mens gecentreerde perspectief aan de kaak te stellen. Het stelt dat een antropocentrische opvatting van de roman niet langer acceptabel is en de scheiding tussen natuur en cultuur moet worden losgelaten.

Het moment in White Noise wanneer Gladney met zijn familie wegrijdt van de gifwolk, is een van de weinige momenten dat natuur expliciet genoemd wordt: ‘Ever since the airborne toxic event, the sunsets had become almost unbearably beautiful.’ Natuur staat nooit op zichzelf, maar kan blijkbaar enkel opgemerkt worden onder invloed van menselijk ingrijpen. Deze roman laat tegelijkertijd zien dat natuur en mens nooit gescheiden zijn en hoe het milieu - als natuur alleen antropocentrisch wordt bekeken – negatief kan worden beïnvloed. Door te strooien met concepten, ironie en hyperrealiteit, en daardoor los te trekken uit zijn eigen universum en in onze wereld te plaatsen, maakt DeLillo de verstrengeling van de alledaagse realiteit met onze natuurlijke omgeving zichtbaar. Al die postmoderne foefjes drukken je ongemerkt met de neus op de feiten. Zo wordt de werkelijkheid een enigszins ongemakkelijk feestje.

White Noise blijft perfect voer voor narcisten. Nog steeds kan je je verlustigen over je eigen leesijver. Je leest over maatschappelijk relevante thema’s (jij weet wel wat de aarde doet draaien), je snapt die verwijzing naar Elvis en Hitler (want great minds thinks alike) en het intellectueel taalgebruik doet je geloven dat jij een gevat een-tweetje hebt met Don DeLillo, met wie je net voor een leven van om en nabij 300 pagina’s bevriend bent geraakt.

Het is echter belangrijk te beseffen dat postmoderne romans, ondanks het schijnbaar achteloos wegwuiven van een werkelijkheid door elk concept op z'n kop te zetten, ieder personage paranoïde te maken en alle popcultuur samen te ballen in één boek, wel degelijk iets zeggen over onze wereld. White Noise is een parodie op de losgekoppelde mens, die geen contact meer heeft met zijn omgeving, en juist omdat DeLillo je meeneemt naar een feestje en je zo wordt meegezogen in het verhaal, laat deze roman je zien wat ecokritiek je wil laten zien: de mens staat nooit los van zijn omgeving.

Gerelateerde artikelen
Reacties
1 Reactie
  • "Wat moet je precies met die postmoderne romans, behalve je pretentieuze ego voeden?"

    Schuldig! 🙂

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Naar boven